Η ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Πνύκα
Η εικόνα ήταν πράγματι εντυπωσιακή.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, με την Ακρόπολη φωτισμένη πίσω του, μίλησε για την Αρχαία Ελλάδα, τη δημοκρατία, τον δυτικό πολιτισμό, την εθνική συνείδηση, την ισχύ και το μέλλον της Δύσης.
Ήταν μια εικόνα φτιαγμένη για την Ιστορία και την τηλεόραση.
Μόνο που η πολιτική δεν κρίνεται από τις εικόνες.
Και αν αφήσουμε για λίγο στην άκρη το εντυπωσιακό σκηνικό, τα εγκώμια και την εθνική μας υπερηφάνεια, προκύπτει ένα απλό ερώτημα:
Τι ακριβώς κέρδισε η Ελλάδα από την επίσκεψη Ρούμπιο;
Γιατί η Ελλάδα ασφαλώς προβλήθηκε.
Ο Ρούμπιο, όμως, προβλήθηκε περισσότερο.
Η Ελλάδα ως σκηνικό
Ο Ρούμπιο δεν τσιγκουνεύτηκε τα εγκώμια για την Αρχαία Ελλάδα.
Μίλησε για τις αξίες που, κατά την αντίληψή του, γεννήθηκαν εδώ και συνέβαλαν στη δημιουργία του δυτικού πολιτισμού: το θάρρος, την τιμή, το καθήκον, τη φιλοδοξία, την εξερεύνηση και την πίστη στο έθνος.
Δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερο σκηνικό.
Η Πνύκα και η Ακρόπολη δεν χρειάζονται διαφήμιση. Είναι από μόνες τους ένα από τα ισχυρότερα πολιτισμικά σύμβολα της ανθρωπότητας.
Η Ελλάδα, επομένως, κέρδισε προβολή.
Ο ελληνικός πολιτισμός κέρδισε προβολή.
Η Ακρόπολη κέρδισε ακόμη μία παγκόσμια τηλεοπτική εικόνα.
Αλλά ο Ρούμπιο πήρε κάτι πολύ περισσότερο: πήρε την Ακρόπολη ως σκηνικό για να μιλήσει στην Αμερική για την Αμερική.
Και αυτό είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να κρατήσουμε από την ομιλία του.
Από την Πνύκα στο «America First»
Η ομιλία του δεν ήταν μια φιλοφρόνηση προς την Ελλάδα.
Ήταν μια πολιτική διακήρυξη.
Ο Ρούμπιο συνέδεσε την Αρχαία Ελλάδα με τη σημερινή αντίληψη της Ουάσιγκτον για την εθνική ισχύ. Είπε, ουσιαστικά, ότι τα έθνη δεν πρέπει να απολογούνται επειδή υπερασπίζονται τα δικά τους συμφέροντα και ότι η Δύση πρέπει να ξαναβρεί τη δύναμή της.
Και στο σημείο αυτό η σύνδεση με την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ ήταν ολοφάνερη.
America First, από την Πνύκα.
Ο Ρούμπιο δεν μίλησε για έναν κόσμο όπου το διεθνές δίκαιο αρκεί για να προστατεύσει τα κράτη.
Μίλησε για έναν κόσμο όπου πρέπει να υπάρχει η δύναμη που θα επιτρέψει στα κράτη να προστατεύσουν τον εαυτό τους.
Η φράση του ήταν χαρακτηριστική: η Αμερική, υπό τον Τραμπ, επιλέγει την «απολογητική επιδίωξη της εθνικής ισχύος».
Αυτό δεν ήταν τυχαίο.
Ήταν η ουσία της ομιλίας.
Και εδώ υπάρχει μια ειρωνεία που δύσκολα περνά απαρατήρητη.
Στην Πνύκα, τον χώρο της αρχαίας αθηναϊκής δημοκρατίας, ένας Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών μίλησε περισσότερο για την ισχύ παρά για το δίκαιο.
Περισσότερο για το έθνος παρά για το διεθνές σύστημα κανόνων.
Περισσότερο για την ανάγκη να είσαι ισχυρός παρά για την ανάγκη να είναι δίκαιος ο κόσμος.
Αυτό είναι το πολιτικό μήνυμα του Ρούμπιο.
Και είναι ένα μήνυμα που αφορά πρωτίστως την Αμερική και τη Δύση-όχι την Ελλάδα.
Και η Ελλάδα;
Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό ερώτημα.
Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα ο έκτος κύκλος του ελληνοαμερικανικού Στρατηγικού Διαλόγου. Συζητήθηκαν η άμυνα, η ασφάλεια, η ενέργεια, η τεχνολογία, το εμπόριο, οι επενδύσεις και η ναυτιλία. Υπήρξαν επίσης συγκεκριμένες συμφωνίες και νέα συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και της ανταλλαγής πληροφοριών.
Αυτά είναι υπαρκτά και σημαντικά.
Δεν πρέπει όμως να τα συγχέουμε με την ομιλία στην Πνύκα.
Γιατί η Πνύκα ήταν το μεγάλο πολιτικό και συμβολικό γεγονός.
Και εκεί, στα μεγάλα προβλήματα που απασχολούν την Ελλάδα, ο Ρούμπιο δεν είπε πολλά.
Δεν ακούσαμε κάποια νέα αμερικανική δέσμευση για το Αιγαίο.
Δεν ακούσαμε κάποια νέα σαφή τοποθέτηση για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Δεν ακούσαμε κάτι που να αλλάζει τα δεδομένα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Δεν ακούσαμε κάποια μεγάλη αμερικανική πρωτοβουλία που να αφορά άμεσα τα προβλήματα της Ελλάδας.
Ακούσαμε πολλά για την Αρχαία Ελλάδα.
Πολλά για τη Δύση.
Πολλά για την Αμερική.
Για την Ελλάδα ακούσαμε κυρίως επαίνους.
Και οι έπαινοι είναι ευχάριστοι.
Αλλά δεν είναι πολιτική.
Το μεγάλο «ελληνικό κέρδος»: Δεν πήγε στην Άγκυρα!
Και τότε εμφανίστηκε το άλλο μεγάλο επιχείρημα:
Ο Ρούμπιο ήρθε στην Αθήνα και δεν πήγε στην Άγκυρα!
Πράγματι. Η περιοδεία του περιλάμβανε την Ισλανδία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία, χωρίς επίσκεψη στην Τουρκία.
Στην Αθήνα αυτό προβλήθηκε ως σημαντικό διπλωματικό μήνυμα.
Και ασφαλώς είναι ένα μήνυμα.
Αλλά ας μην το κάνουμε και θρίαμβο.
Γιατί υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που δεν πρέπει να ξεχνάμε:
Η Τουρκία και ο Ερντογάν παραμένουν πολύ κοντά στον Ντόναλντ Τραμπ.
Η προσωπική σχέση Τραμπ–Ερντογάν έχει επανειλημμένα χαρακτηριστεί ιδιαίτερα θερμή. Ο Τραμπ έχει μιλήσει με εξαιρετικά θετικά λόγια για τον Τούρκο πρόεδρο, ενώ η Ουάσιγκτον έχει κάνει κινήσεις για την επαναπροσέγγιση της Τουρκίας, ακόμη και σε ζητήματα αμυντικού εξοπλισμού.
Επομένως, το γεγονός ότι ο Ρούμπιο δεν πήγε αυτή τη φορά στην Άγκυρα δεν σημαίνει ότι η Άγκυρα έπαψε να έχει ιδιαίτερη θέση στην αμερικανική στρατηγική.
Ούτε σημαίνει ότι ο Ερντογάν έπαψε να είναι ένας από τους προνομιακούς συνομιλητές του Τραμπ.
Η ίδια η ελληνική αρθρογραφία έχει επισημάνει την ιδιαίτερα θερμή σχέση Τραμπ–Ερντογάν και την ανάγκη η Αθήνα να αντιμετωπίζει με προσοχή αυτή την πραγματικότητα.
Γι’ αυτό:
Δεν πρέπει να μετατρέπουμε τη μη επίσκεψη του Ρούμπιο στην Άγκυρα σε ελληνική στρατηγική νίκη.
Είναι ένα ενδιαφέρον διπλωματικό γεγονός.
Δεν είναι ανατροπή της αμερικανικής πολιτικής.
Ο Ρούμπιο μίλησε για τον Ρούμπιο
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη.
Ο Ρούμπιο δεν είναι απλώς ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Είναι ένας από τους ισχυρότερους ανθρώπους της σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης, καθώς κατέχει ταυτόχρονα και τη θέση του συμβούλου εθνικής ασφάλειας.
Και η ομιλία του στην Πνύκα είχε εμφανώς και ένα δεύτερο ακροατήριο:
την Αμερική.
Και ίσως ακόμη περισσότερο τη συντηρητική Αμερική.
Μιλώντας για την παρακμή της Δύσης, την εθνική συνείδηση, την ισχύ, την παράδοση και την ανάγκη να ξαναβρεί η Δύση τον εαυτό της, ο Ρούμπιο δεν έκανε απλώς εξωτερική πολιτική.
Έχτιζε και το δικό του πολιτικό προφίλ.
Αμερικανικά μέσα σχολίασαν ήδη την ομιλία ως παρουσίαση μιας ευρύτερης πολιτικής αντίληψης και ως ένδειξη των φιλοδοξιών του πέρα από το σημερινό του αξίωμα.
Και ασφαλώς η εικόνα της Πνύκας, της Ακρόπολης και του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών να μιλά για τον δυτικό πολιτισμό ήταν ιδανική για αυτόν τον σκοπό.
Η Ελλάδα του έδωσε το σκηνικό.
Η Ακρόπολη του έδωσε την ιστορία.
Η Πνύκα του έδωσε τον συμβολισμό.
Και εκείνος έδωσε το πολιτικό μήνυμα.
Και οι Ελληνοαμερικανοί;
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ούτε τους Ελληνοαμερικανούς.
Ο Ρούμπιο γνώριζε πολύ καλά ότι μιλώντας στην Πνύκα, με την Ακρόπολη πίσω του και υμνώντας την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, δεν απευθυνόταν μόνο στους παριστάμενους στην Αθήνα.
Το μήνυμα θα ταξίδευε αμέσως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Η ελληνοαμερικανική κοινότητα έχει πολιτική και οικονομική επιρροή στις Ηνωμένες Πολιτείες και αποτελεί σημαντικό ακροατήριο για οποιονδήποτε Αμερικανό πολιτικό θέλει να οικοδομήσει σχέσεις με τον Ελληνισμό.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να υποθέσουμε τι ψήφο θα δώσει ποιος στις αμερικανικές εκλογές.
Αρκεί να δούμε ότι ο Ρούμπιο γνώριζε πολύ καλά σε ποιο ακροατήριο απευθυνόταν.
Ο Ελληνισμός δεν ζει με κομπλιμέντα
Και εδώ βρίσκεται το δικό μας πρόβλημα.
Οι Έλληνες ασφαλώς χαιρόμαστε όταν ένας Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών μιλά με θαυμασμό για την Αρχαία Ελλάδα.
Αλλά υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στην τιμή και στο όφελος.
Η τιμή είναι μεγάλη.Το όφελος όμως πρέπει να μετρηθεί.
Δεν χρειάζεται να μας υπενθυμίζουν ότι η Ελλάδα γέννησε τη δημοκρατία.
Το γνωρίζουμε.
Δεν χρειάζεται να μας λένε ότι η Ακρόπολη είναι σύμβολο του δυτικού πολιτισμού.
Το γνωρίζει ολόκληρος ο κόσμος.
Αυτό που χρειάζεται η Ελλάδα είναι κάτι πολύ πιο πεζό και πολύ πιο δύσκολο:
Όταν τα ελληνικά συμφέροντα συγκρούονται με τα συμφέροντα άλλων χωρών, τι ακριβώς κάνει ο σύμμαχός μας;
Εκεί κρίνεται η συμμαχία.
Όχι στις φιλοφρονήσεις.
Όχι στα χειροκροτήματα.Όχι στην Ακρόπολη.
Η Ακρόπολη ελληνική το μήνυμα αμερικανικό
Η επίσκεψη Ρούμπιο ήταν ασφαλώς σημαντική.
Η Ελλάδα βγήκε κερδισμένη σε προβολή.
Η ελληνοαμερικανική σχέση επιβεβαιώθηκε.
Υπήρξαν συγκεκριμένες συμφωνίες και σημαντικές συζητήσεις για άμυνα, ενέργεια και ασφάλεια.
Αλλά ας μην υπερβάλλουμε.
Ο Ρούμπιο δεν ήρθε στην Αθήνα για να λύσει τα ελληνικά προβλήματα.
Ήρθε για να ενισχύσει τις αμερικανικές σχέσεις με έναν σημαντικό σύμμαχο, να προωθήσει τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα και, από την Πνύκα, να διατυπώσει τη δική του αντίληψη για το μέλλον της Δύσης.
Και το έκανε με ένα σκηνικό που δύσκολα θα μπορούσε να είναι καλύτερο.
Η Ακρόπολη ήταν ελληνική.
Η Πνύκα ήταν ελληνική.
Η Ιστορία ήταν ελληνική.
Το μήνυμα, όμως, ήταν America First.
Και για την Ελλάδα μένει το πραγματικό ερώτημα:
Πέρα από τα εγκώμια για τους αρχαίους Έλληνες, πέρα από την Ακρόπολη και πέρα από τη χαρά μας επειδή ο Ρούμπιο δεν πήγε στην Άγκυρα, τι ακριβώς κερδίσαμε;
Γιατί στις διεθνείς σχέσεις η ιστορία προσφέρει κύρος.
Η γεωγραφία προσφέρει πλεονεκτήματα.
Οι συμμαχίες προσφέρουν ασφάλεια.
Αλλά στο τέλος, αυτό που μετράει είναι τι μπορείς να εξασφαλίσεις για τη χώρα σου.
Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος
Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 8/10/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA