Η Αμερική ψηφίζει σήμερα στις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο, αλλά στην πράξη βαθμολογεί τον Ντόναλντ Τραμπ. Το αποτέλεσμα θα κρίνει αν ο Αμερικανός πρόεδρος θα κυβερνήσει τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του ελεύθερος ή αμυνόμενος. Αυτό αφορά και την Ελλάδα, από τα F-35 στην Τουρκία και τον πόλεμο στο Ιράν έως την τιμή του diesel και τους δασμούς στο ελαιόλαδο.
Οι ενδιάμεσες εκλογές γίνονται στη μέση κάθε προεδρικής θητείας. Στην Ελλάδα συνήθως τις παρακολουθούμε από μακριά, σαν μια εσωτερική υπόθεση των Αμερικανών. Φέτος αυτό θα ήταν λάθος, για τρεις λόγους.
Ο πρώτος είναι ότι η κάλπη στήνεται σε καιρό πολέμου. Από τις 28 Φεβρουαρίου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βρίσκονται σε πόλεμο με το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά και το πετρέλαιο έφτασε σχεδόν τα 118 δολάρια το βαρέλι στα τέλη Οκτωβρίου. Τη νύχτα πριν από την κάλπη οι ΗΠΑ έπληξαν ιρανικούς στόχους στα Στενά, σε αυτό που η Ουάσινγκτον ονόμασε «αμυντικά» πλήγματα, την ώρα που στο Κατάρ συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις. Το αποτέλεσμα θα επηρεάσει το πώς θα κινηθεί ο Τραμπ στη Μέση Ανατολή, και άρα και το πόσο θα πληρώνουμε εμείς την ενέργεια.
Ο δεύτερος λόγος είναι η Τουρκία. Ο Τραμπ έχει πει δημόσια ότι «θα άρουμε τις κυρώσεις» και ότι τα F-35 για την Άγκυρα είναι «σίγουρα κάτι που θα εξετάσουμε». Το μόνο φρένο σε αυτό είναι το Κογκρέσο. Απόψε λοιπόν δεν κρίνεται μόνο ποιος θα ελέγχει την Ουάσινγκτον, αλλά και πόσο ισχυρό θα είναι αυτό το φρένο.
Ο τρίτος λόγος είναι ότι στην κάλπη υπάρχει και ένα ελληνικό όνομα που μετράει. Ο ελληνοαμερικανός Chris Pappas διεκδικεί έδρα στη Γερουσία, το σώμα που εγκρίνει τις πωλήσεις όπλων. Και τη διεκδικεί στη θέση μιας γερουσιαστού που είχε καθοριστικό λόγο για τα τουρκικά αιτήματα.
Τι ψηφίζουν οι Αμερικανοί
Οι Αμερικανοί δεν ψηφίζουν σήμερα σε μία κάλπη αλλά σε τρεις διαφορετικές αναμετρήσεις, και η καθεμία έχει άλλους κανόνες.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων. Έχει 435 μέλη και η σύνθεσή της αλλάζει ολόκληρη κάθε δύο χρόνια. Κάθε βουλευτής εκπροσωπεί μια εκλογική περιφέρεια περίπου 760.000 κατοίκων. Για την πλειοψηφία χρειάζονται 218 έδρες. Σήμερα οι Ρεπουμπλικανοί έχουν ακριβώς 218 και οι Δημοκρατικοί 214. Αυτό σημαίνει ότι οι Δημοκρατικοί χρειάζονται καθαρό κέρδος μόλις τεσσάρων εδρών. Επειδή κρίνονται ταυτόχρονα εκατοντάδες περιφέρειες, ένα εθνικό «κύμα» μερικών μονάδων μετακινεί εύκολα δεκάδες έδρες. Για αυτό η Βουλή θεωρείται πολύ πιθανό να αλλάξει χέρια.
Η Γερουσία. Έχει 100 μέλη, δύο από κάθε πολιτεία, ανεξάρτητα από τον πληθυσμό. Οι γερουσιαστές εκλέγονται για έξι χρόνια και κάθε δύο χρόνια ανανεώνεται περίπου το ένα τρίτο. Φέτος κρίνονται 35 έδρες. Σήμερα η αναλογία είναι 53 Ρεπουμπλικανοί έναντι 47 Δημοκρατικών. Εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά. Σε ισοψηφία 50–50 αποφασίζει ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, σήμερα ο Ρεπουμπλικανός JD Vance. Άρα οι Δημοκρατικοί χρειάζονται 51 έδρες, δηλαδή καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών. Αυτό είναι πολύ δυσκολότερο, γιατί οι έδρες που κρίνονται είναι λίγες και οι περισσότερες βρίσκονται σε πολιτείες που ψήφισαν Τραμπ. Η Γερουσία είναι λοιπόν το πραγματικό διακύβευμα της βραδιάς. Και είναι το σώμα που ενδιαφέρει περισσότερο την Αθήνα, γιατί εκεί εγκρίνονται οι πωλήσεις όπλων, οι συνθήκες και οι πρέσβεις.
Οι κυβερνήτες. Φέτος εκλέγονται και 36 κυβερνήτες πολιτειών. Δεν είναι μέλη του Κογκρέσου και δεν μετρούν στην πλειοψηφία κανενός σώματος. Ο κυβερνήτης είναι κάτι σαν «πρωθυπουργός» της πολιτείας του. Μας ενδιαφέρουν για έναν απλό λόγο: από τις θέσεις αυτές βγαίνουν συνήθως οι επόμενοι προεδρικοί υποψήφιοι. Στο Οχάιο, για παράδειγμα, ένα από τα πιο προβεβλημένα νέα πρόσωπα των Ρεπουμπλικανών, ο Vivek Ramaswamy, κινδυνεύει να χάσει από τη Δημοκρατική Amy Acton.
Γιατί όμως μετράει τόσο ποιος ελέγχει το Κογκρέσο, αφού ο πρόεδρος μένει ο ίδιος; Επειδή το Κογκρέσο κρατά τρία κλειδιά. Ψηφίζει τους νόμους, ελέγχει τα χρήματα, και μπορεί να καλέσει υπουργούς να καταθέσουν κάτω από όρκο. Ένα Κογκρέσο στα χέρια των Δημοκρατικών δεν μπορεί να σταματήσει τον Τραμπ, γιατί εκείνος κρατά το βέτο. Μπορεί όμως να τον αναγκάσει να κυβερνά με διατάγματα, να απολογείται σε ερευνητικές επιτροπές και να διαπραγματεύεται κάθε δολάριο.
Τι δείχνουν τα νούμερα — και πού μπορεί να κάνουν λάθος
Αν έπρεπε να συνοψίσουμε την εικόνα σε μία πρόταση, θα λέγαμε ότι η Βουλή θεωρείται σχεδόν χαμένη για τους Ρεπουμπλικανούς, ενώ η Γερουσία κρέμεται από μία κλωστή. Ας δούμε τα στοιχεία που στηρίζουν αυτή την εκτίμηση, και ύστερα τους λόγους για τους οποίους μπορεί να αποδειχθεί λανθασμένη.
Η δημοτικότητα του προέδρου. Ο Τραμπ πηγαίνει στις κάλπες με αποδοχή 37–38% σε όλους τους μεγάλους μέσους όρους. Είναι η δεύτερη χαμηλότερη αποδοχή προέδρου πριν από ενδιάμεσες εκλογές από το 1946. Η πτώση έχει σαφή αφετηρία. Στις αρχές του 2026 βρισκόταν στο 42–43%. Η δημοσκόπηση του Fox News, που δεν μπορεί να κατηγορηθεί για εχθρότητα προς τον Τραμπ, τον μέτρησε στο 44% πριν από τον πόλεμο με το Ιράν και στο 36% τον Οκτώβριο. Ιστορικά, τα τελευταία 80 χρόνια μόνο δύο πρόεδροι απέφυγαν απώλειες σε ενδιάμεσες εκλογές, ο Clinton το 1998 και ο Bush το 2002, και οι δύο με αποδοχή πάνω από 60%.
Η πρόθεση ψήφου για το Κογκρέσο. Στο ερώτημα «ποιο κόμμα θα ψηφίσετε», οι Δημοκρατικοί προηγούνται κατά περίπου 8 μονάδες. Συγκριτικά, το 2018, όταν οι Δημοκρατικοί κέρδισαν 41 έδρες και πήραν τη Βουλή από τον Τραμπ, η τελική διαφορά ήταν 7,3 μονάδες. Αν λοιπόν επαληθευτούν οι σημερινές δημοσκοπήσεις, το φετινό «κύμα» θα είναι μεγαλύτερο από εκείνο του 2018.
Τα μοντέλα και οι αγορές. Για τη Βουλή, όλα τα μοντέλα πρόβλεψης δίνουν στους Δημοκρατικούς πιθανότητα από 84% έως 95%. Για τη Γερουσία το εύρος είναι τεράστιο, από περίπου 50% στην εκτίμηση της UBS έως 80% στο μοντέλο του Nate Silver. Οι αγορές στοιχημάτων, όπου οι παίκτες ποντάρουν πραγματικά χρήματα, βρίσκονται κάπου στη μέση: η Polymarket δίνει περίπου 71% να σαρώσουν οι Δημοκρατικοί και στα δύο σώματα. Αξίζει να θυμηθούμε ότι τον Φεβρουάριο οι ίδιες αγορές έδιναν στους Ρεπουμπλικανούς 60% πιθανότητα να κρατήσουν τη Γερουσία. Η ανατροπή ξεκίνησε με τον πόλεμο και ακολούθησε την τιμή της βενζίνης πιο στενά από οποιοδήποτε γεγονός της προεκλογικής εκστρατείας.
Το διάγραμμα δείχνει πού συμφωνούν και πού διαφωνούν οι προβλέψεις. Για τη Βουλή σχεδόν όλοι βλέπουν νίκη Δημοκρατικών. Για τη Γερουσία, η απόσταση ανάμεσα στην πιο αισιόδοξη και στην πιο συντηρητική εκτίμηση φτάνει έως τις 30 μονάδες. Η διαφορά εξηγείται από το πόσο εμπιστεύεται καθένας τις δημοσκοπήσεις στις κόκκινες πολιτείες.
Η πρόωρη ψήφος. Στις ΗΠΑ ο πολίτης μπορεί να ψηφίσει μέρες ή εβδομάδες νωρίτερα, αυτοπροσώπως ή με την αλληλογραφία. Ως την 1η Νοεμβρίου είχαν ψηφίσει έτσι πάνω από 51 εκατομμύρια πολίτες, ρεκόρ για ενδιάμεσες εκλογές. Ο εύκολος τίτλος είναι ότι θα επέλθει «μπλε κύμα», αλλά είναι παραπλανητικός. Φέτος οι Ρεπουμπλικανοί, που παλιότερα απέφευγαν την πρόωρη ψήφο, την αγκάλιασαν. Ο ίδιος ο Τραμπ ψήφισε πρόωρα. Άρα η μαζική πρόωρη ψήφος δεν σημαίνει αυτομάτως νίκη Δημοκρατικών. Αυτό που δείχνει σαφέστερα τη διάθεση είναι η ένταση αφού στην έρευνα του Pew, ανάμεσα σε όσους δηλώνουν «εξαιρετικά αποφασισμένοι» να ψηφίσουν, οι Δημοκρατικοί προηγούνται κατά 17 μονάδες.
Πού μπορεί να κάνουν λάθος οι δημοσκοπήσεις. Οι δημοσκοπήσεις υποτίμησαν τον Τραμπ το 2016, το 2020 και το 2024. Αυτό είναι το βασικό επιχείρημα των Ρεπουμπλικανών ότι η νύχτα θα είναι καλύτερη από ό,τι περιμένουμε. Στις ενδιάμεσες του 2022 όμως έκαναν το αντίθετο λάθος, είχαν τους Ρεπουμπλικανούς μπροστά σε τέσσερις αμφίρροπες κούρσες της Γερουσίας, και οι Δημοκρατικοί τις κέρδισαν όλες. Υπάρχει όμως και ένα μοτίβο που αξίζει να γνωριίζει όποιος παρακολουθεί τη βραδιά. Οι αμφίρροπες κούρσες σπάνια μοιράζονται στη μέση. Το 2012 οι Δημοκρατικοί κέρδισαν τις 8 από τις 10, το 2014 οι Ρεπουμπλικανοί τις 8 από τις 9. Επειδή όλες επηρεάζονται από το ίδιο εθνικό κλίμα, όταν οι δημοσκοπήσεις κάνουν λάθος, κάνουν συνήθως το ίδιο λάθος παντού. Για αυτό το πιθανότερο είναι η Γερουσία να γείρει απόψε καθαρά προς μία πλευρά, και όχι να μοιραστεί ισόποσα.
Γιατί ο Τραμπ πηγαίνει στις κάλπες λαβωμένος
Η απάντηση χωράει σε μία λέξη: ακρίβεια. Ο Τραμπ εξελέγη το 2024 κυρίως γιατί υποσχέθηκε να ρίξει τις τιμές. Δύο χρόνια μετά, ο πληθωρισμός είναι υψηλότερος από όταν ανέλαβε, ήτοι 3,7% τον Σεπτέμβριο, με τη βενζίνη να ευθύνεται για πάνω από το μισό της αύξησης. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) αναγκάστηκε να αυξήσει τα επιτόκια και τα στεγαστικά δάνεια έφτασαν στο 7,4%. Στην τελευταία μεγάλη δημοσκόπηση AP-NORC, το 85% των Αμερικανών βάζει την οικονομία και το 84% το κόστος ζωής στις κορυφαίες ανησυχίες του.
Ο πόλεμος με το Ιράν έκανε την ακρίβεια προσωπική υπόθεση του Τραμπ. Ο πόλεμος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Μέχρι σήμερα έχει κοστίσει τη ζωή 23 Αμερικανών στρατιωτικών και πάνω από 43 δισεκατομμύρια δολάρια. Η βενζίνη ακρίβυνε κατά 34%, και το diesel έφτασε τα 6 δολάρια το γαλόνι, χτυπώντας ιδιαίτερα τους αγρότες της αμερικανικής ενδοχώρας, που είναι σημαντικός πυρήνας της βάσης του. Στη δημοσκόπηση Reuters/Ipsos μόλις το 34% εγκρίνει τους βομβαρδισμούς και το 54% λέει ότι ο πόλεμος «δεν άξιζε». Για τον μέσο Αμερικανό, ο πόλεμος δεν προτεραιοποιείται ως εξωτερική πολιτική αλλά είναι ο λογαριασμός στο πρατήριο.
Οι δασμοί και το ρεύμα. Σύμφωνα με το Tax Policy Center, οι δασμοί κοστίζουν στο μέσο αμερικανικό νοικοκυριό περίπου 920 δολάρια φέτος. Ταυτόχρονα, οι λογαριασμοί ρεύματος ανεβαίνουν εξαιτίας των τεράστιων κέντρων δεδομένων (data centers) που χτίζονται για την τεχνητή νοημοσύνη. Στο Οχάιο οι οικιακοί λογαριασμοί αυξήθηκαν πάνω από 20% σε δύο χρόνια. Το θέμα είναι τόσο έντονο που ακόμη και ο Ρεπουμπλικανός κυβερνήτης του Τέξας Greg Abbott πάγωσε περίπου 300 μεγάλα έργα, κόντρα στη γραμμή του ίδιου του Τραμπ.
Το αποτέλεσμα: οι Ρεπουμπλικανοί έχασαν το πιο πολύτιμο όπλο τους. Επί δεκαετίες οι Αμερικανοί θεωρούσαν τους Ρεπουμπλικανούς καλύτερους στην οικονομία. Η έρευνα καταναλωτών του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν δείχνει ότι αυτό ανατράπηκε. Το 53% θεωρεί σήμερα τους Δημοκρατικούς καλύτερους για την οικονομία και μόλις το 17% τους Ρεπουμπλικανούς, ενώ το 2022 η ίδια ερώτηση έδινε προβάδισμα περίπου 16 μονάδων στους Ρεπουμπλικανούς. Υπάρχει και μια απρόσμενη λεπτομέρεια, η μεγαλύτερη μετακίνηση δεν έγινε στους φτωχότερους αλλά στη μεσαία τάξη με αποταμιεύσεις και μετοχές.
Η βάση του δεν αλλάζει κόμμα, απέχει. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο εύρημα της χρονιάς. Οι περισσότεροι απογοητευμένοι ψηφοφόροι του Τραμπ δεν πηγαίνουν στους Δημοκρατικούς· μένουν σπίτι. Ανάμεσα στους νέους Ρεπουμπλικανούς, μόνο το 34% λέει ότι θα ψηφίσει «σίγουρα», έναντι 46% το 2022. Για αυτό άγνωστος «Χ» της βραδιάς είναι η προσέλευση την ίδια την ημέρα των εκλογών, αν οι ψηφοφόροι του Τραμπ βγουν τελικά μαζικά, οι δημοσκοπήσεις θα έχουν πέσει έξω και πάλι.
Για να είναι η εικόνα δίκαιη, αξίζει να ακούσουμε και την άλλη πλευρά. Οικονομολόγοι που υπηρέτησαν στην κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζουν ότι η κρίση ακρίβειας είναι κυρίως κληρονομιά της μετα-πανδημικής εποχής και της έλλειψης κατοικιών, και ότι τα μακροοικονομικά μεγέθη είναι ισχυρά, η οικονομία αναπτύχθηκε με ρυθμό 3,4% το τρίτο τρίμηνο και το χρηματιστήριο είναι κοντά σε ιστορικό υψηλό. Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα κέρδη πήγαν κυρίως σε όσους έχουν μετοχές, ενώ οι μισθοί υστερούν έναντι των τιμών εδώ και έναν χρόνο.
Τι έχει πετύχει ο Τραμπ — και γιατί δεν του το αναγνωρίζουν
Μια σοβαρή ανάλυση δεν μπορεί να μιλάει μόνο για τα λάθη του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει πραγματικά επιτεύγματα να επιδείξει.
Τα σύνορα. Είναι το πιο αδιαμφισβήτητο. Οι συλλήψεις στα νότια σύνορα έπεσαν σε περίπου 98.000 το οικονομικό έτος 2026, έναντι περίπου 1,8 εκατομμυρίων τον χρόνο επί Μπάιντεν. Είναι το χαμηλότερο επίπεδο από το 1967, και αυτό δεν το αμφισβητούν ούτε οι αντίπαλοί του.
Οι φοροαπαλλαγές. Ο μεγάλος νόμος του 2025 κατάργησε τον φόρο στα φιλοδωρήματα και στις υπερωρίες και έδωσε έκπτωση στους συνταξιούχους. Είναι πραγματικά οφέλη για εκατομμύρια εργαζομένους.
Η εξωτερική πολιτική. Ο Τραμπ απέσπασε από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ δέσμευση για αμυντικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ ως το 2035, κάτι που κανένας προκάτοχός του δεν είχε πετύχει. Με τη μεσολάβησή του απελευθερώθηκαν οι ζωντανοί όμηροι της Χαμάς. Και τον Ιανουάριο του 2026 η επιχείρηση στη Βενεζουέλα οδήγησε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο χωρίς αμερικανικές απώλειες. Το αναγνωρίζει ακόμη και το γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (DGAP), που δεν είναι φιλικό προς τον Τραμπ.
Γιατί λοιπόν δεν του τα αναγνωρίζουν οι ψηφοφόροι; Στη δημοσκόπηση του Fox News του Οκτωβρίου, η κοινή γνώμη χωρίζεται στη μέση μόνο για τα σύνορα. Σε όλα τα άλλα θέματα είναι καθαρά αρνητική, και στον πληθωρισμό τον αποδοκιμάζει το 77%. Η εξήγηση είναι απλή. Τα επιτεύγματα αυτά είτε δεν φαίνονται στην καθημερινότητα του ψηφοφόρου, είτε έχουν σκεπαστεί από τις τιμές. Υπάρχει και μια ειρωνία, κατά το DGAP, η γρήγορη επιτυχία στη Βενεζουέλα ήταν αυτή που ενθάρρυνε τον Τραμπ να ξεκινήσει τον πόλεμο με το Ιράν. Η μία επιτυχία έγινε έτσι η αφετηρία της μεγαλύτερης πολιτικής του ζημιάς.
Ο εμφύλιος της αμερικανικής δεξιάς
Η πιο ενδιαφέρουσα ιστορία της χρονιάς δεν είναι η αντιπαράθεση Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικανών. Είναι η ρήξη μέσα στο ίδιο το κίνημα του Τραμπ. Τα πρόσωπά της δεν είναι πολιτικοί αλλά διαδικτυακοί παρουσιαστές με εκατομμύρια ακόλουθους, κυρίως νέους άνδρες.
Ο Tucker Carlson, πρώην μεγαλύτερο αστέρι του Fox News, είναι ο εκπρόσωπος της «αντιπολεμικής» δεξιάς, θεωρεί ότι το «Αμερική Πρώτα» σημαίνει όχι σε ξένους πολέμους και λιγότερη στήριξη στο Ισραήλ. Ο Nick Fuentes είναι ένας 28χρονος υπερδεξιός αναμεταδότης, που θεωρείται ευρέως αντισημίτης. Η Candace Owens είναι συντηρητική σχολιάστρια με έξι εκατομμύρια συνδρομητές στο YouTube. Ο πόλεμος με το Ιράν μετέτρεψε τη διαφωνία τους σε ανοιχτή σύγκρουση. Ο Carlson χαρακτήρισε τους βομβαρδισμούς «αηδιαστικούς και κακούς» και τον Ιούνιο ανακοίνωσε ότι εγκαταλείπει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Ο Fuentes ζήτησε από τους οπαδούς του να μην ψηφίσουν ή να ψηφίσουν Δημοκρατικούς. Η Owens ζήτησε την απομάκρυνση του Τραμπ από την εξουσία.
Πόσο μετράνε στην κάλπη; Λιγότερο από όσο θα ανέμενε κανείς, τουλάχιστον όχι άμεσα. Η θετική εικόνα του Carlson στους Ρεπουμπλικανούς κατέρρευσε μόλις στράφηκε εναντίον του Τραμπ, και ο μόνος υποψήφιος που στήριξε ανοιχτά σε προκριματικές έχασε με 55 έναντι 45. Η ιδέα που εκφράζουν όμως κερδίζει έδαφος στους νέους αφού το 57% των Ρεπουμπλικανών κάτω των 50 ετών βλέπει πλέον αρνητικά το Ισραήλ (Pew). Η πιο πιθανή ανάγνωση είναι ότι δεν δημιούργησαν τη δυσαρέσκεια των νέων, αλλά τους έδωσαν ένα άλλοθι να μείνουν σπίτι. Και αυτό δημιουργεί κλίμα.
Γιατί μας ενδιαφέρει. Η πραγματική σημασία της ρήξης είναι η διαδοχή του Τραμπ το 2028. Η δεξιά χωρίζεται σε δύο πόλους. Ο ένας είναι ο εθνικιστικός και αντιπαρεμβατικός, που θέλει λιγότερη Αμερική στον κόσμο. Ο άλλος είναι ο παραδοσιακός και φιλοϊσραηλινός πόλος, με φυσικό υποψήφιο τον υπουργό Εξωτερικών Marco Rubio. Ανάμεσα στέκεται ο αντιπρόεδρος JD Vance, που προηγείται στις δημοσκοπήσεις για το 2028 (33% έναντι 23% του Rubio). Για την Ελλάδα αυτό δεν είναι αδιάφορο. Ο Rubio είναι ο συντάκτης του νόμου του 2021 που άνοιξε τον δρόμο για τα ελληνικά F-35 και ο υπουργός που έκανε την πρώτη του επίσκεψη στην Αθήνα χωρίς στάση στην Άγκυρα. Ο αντιπαρεμβατικός πόλος, αντίθετα, βλέπει με δυσπιστία κάθε αμερικανική δέσμευση στην Ανατολική Μεσόγειο. Το αποψινό αποτέλεσμα θα χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα από και τους δύο, αν οι Ρεπουμπλικανοί χάσουν βαριά, οι αντιπαρεμβατικοί θα πουν «σας το είχαμε πει, ο πόλεμος κόστισε».
Οι κούρσες που θα κρίνουν τη Γερουσία
Η μάχη για τη Γερουσία έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Δεν δίνεται στις κλασικές «εναλλασσόμενες» πολιτείες, αλλά σε πολιτείες που ο Τραμπ κέρδισε άνετα το 2024. Το γεγονός ότι οι Δημοκρατικοί είναι ανταγωνιστικοί στο Τέξας, το Κάνσας και την Αϊόβα είναι ήδη είδηση. Δείχνει ότι ο Τραμπ χάνει έδαφος κυρίως εκεί όπου ήταν ισχυρότερος.
Το διάγραμμα κάνει ορατό το πιο παράδοξο στοιχείο της χρονιάς: οι Δημοκρατικοί κερδίζουν περισσότερο έδαφος εκεί όπου ο Τραμπ ήταν πιο δυνατός. Η μόνη εξαίρεση είναι το Μέιν, όπου η Susan Collins κρατά την κούρσα πιο κοντά από όσο θα έδειχνε το εθνικό κλίμα. Χρειάζεται όμως μια επιφύλαξη. Η σύγκριση γίνεται ανάμεσα σε προεδρική εκλογή και κούρσες Γερουσίας, όπου μετράει πολύ και το πρόσωπο του κάθε υποψηφίου. Και οι δημοσκοπήσεις δεν είναι αποτελέσματα. Όλες αυτές οι διαφορές, εκτός από τη Βόρεια Καρολίνα και το Νέο Χάμσαϊρ, βρίσκονται μέσα στο στατιστικό σφάλμα.
Βόρεια Καρολίνα. Ο Δημοκρατικός πρώην κυβερνήτης Roy Cooper προηγείται κατά περίπου 10 μονάδες σε έδρα που είχαν οι Ρεπουμπλικανοί. Είναι η πιο πιθανή κατάκτηση των Δημοκρατικών.
Οχάιο. Ο Sherrod Brown, που έχασε την έδρα του το 2024, προηγείται κατά 2,8 μονάδες του σημερινού γερουσιαστή Jon Husted. Αν ξανακερδίσει τις εργατικές περιοχές που πέρασαν στον Τραμπ, το μήνυμα για το 2028 θα είναι ισχυρό.
Τέξας. Η πιο συμβολική κούρσα. Κανένας Δημοκρατικός δεν έχει κερδίσει έδρα γερουσιαστή εκεί από το 1988. Ο James Talarico προηγείται κατά 2,5 μονάδες του Ken Paxton, που κουβαλά βαρύ πακέτο σκανδάλων, αλλά οι Ρεπουμπλικανοί του Τέξας ψηφίζουν μαζικά την ημέρα των εκλογών και μπορούν να σβήσουν αυτή τη διαφορά.
Κάνσας. Ο Τραμπ κέρδισε εδώ με 16 μονάδες, και όμως ο Δημοκρατικός πάστορας Adam Hamilton προηγείται οριακά του γερουσιαστή Roger Marshall. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα χρειάστηκε να ρίξει 33 εκατομμύρια δολάρια για να τον στηρίξει, ένδειξη ότι οι δικές του δημοσκοπήσεις δείχνουν κίνδυνο.
Μέιν. Ο Δημοκρατικός Troy Jackson προηγείται κατά 3,3 μονάδες. Η Susan Collins όμως έχει νικήσει τις δημοσκοπήσεις κάθε φορά. Το 2020 έχανε σε όλες και κέρδισε με 8,6 μονάδες.
Αλάσκα. Η Mary Peltola προηγείται οριακά του γερουσιαστή Dan Sullivan. Εδώ κρέμεται ένα σκάνδαλο: στο ψηφοδέλτιο υπάρχει και δεύτερος υποψήφιος με το όνομα Daniel Sullivan, και οι New York Times έγραψαν ότι συνεργάτες της Peltola σχεδίαζαν τέτοιους «διασπαστές». Η ίδια αρνείται κάθε ανάμειξη.
Αϊόβα. Ουσιαστική ισοπαλία. Είναι η μόνη από τις αμφίρροπες όπου προηγείται, ελάχιστα, η Ρεπουμπλικανή Ashley Hinson. Οι αγρότες, που πληρώνουν το diesel και τους δασμούς, θα κρίνουν την κούρσα.
Μίσιγκαν. Εδώ οι Δημοκρατικοί αμύνονται δική τους έδρα με τον Abdul El-Sayed, υποψήφιο της αριστερής πτέρυγας που ζητά εμπάργκο όπλων στο Ισραήλ. Η κούρσα θα διαβαστεί ως δοκιμή για το πόσο αριστερά μπορεί να πάει το Δημοκρατικό Κόμμα και να κερδίζει.
Νεμπράσκα. Ένας ανεξάρτητος συνδικαλιστής, ο Dan Osborn, είναι περίπου δύο μονάδες πίσω από τον Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή. Αν κερδίσει σε μια μοιρασμένη Γερουσία, η ψήφος του μόνο θα κρίνει ποιο κόμμα έχει την πλειοψηφία.
Τι σημαίνουν όλα αυτά μαζί; Για να πάρουν τη Γερουσία, οι Δημοκρατικοί πρέπει να κρατήσουν τις έδρες τους, να κερδίσουν τη Βόρεια Καρολίνα και επιπλέον τρεις από τις έξι έδρες που κατέχουν σήμερα οι Ρεπουμπλικανοί: Οχάιο, Τέξας, Κάνσας, Μέιν, Αλάσκα και Αϊόβα. Είναι εφικτό, αλλά όχι εύκολο.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η ελληνοαμερικανική σχέση βρίσκεται στο καλύτερο σημείο της εδώ και δεκαετίες. Έχει όμως έναν αστερίσκο που λέγεται Τουρκία, και αυτός ο αστερίσκος εξαρτάται πολύ από το αποψινό αποτέλεσμα.
Πού βρισκόμαστε. Η επίσκεψη του Marco Rubio στην Αθήνα στις 6–7 Οκτωβρίου ήταν η πρώτη του ως υπουργού Εξωτερικών και έγινε χωρίς στάση στην Άγκυρα. Ανακοινώθηκαν πωλήσεις όπλων ύψους 4 δισεκατομμυρίων, και ο Rubio αποκάλεσε την Ελλάδα «πρότυπο συμμάχου». Η Chevron ξεκινά σεισμικές έρευνες νότια της Κρήτης τον Δεκέμβριο, και το αμερικανικό LNG μπαίνει στην Ευρώπη μέσω της Αλεξανδρούπολης και του Κάθετου Διαδρόμου. Αυτές οι συνεργασίες στηρίζονται στην εκτελεστική εξουσία, δηλαδή στον Τραμπ και στον Rubio, και δεν θα αλλάξουν όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα.
Γιατί το Κογκρέσο μετράει για την Ελλάδα περισσότερο από όσο για άλλους. Η ελληνική ατζέντα στην Ουάσινγκτον προωθείται ιστορικά μέσα από το Κογκρέσο και όχι μέσα από τον Λευκό Οίκο. Ο νόμος για την Ανατολική Μεσόγειο (East Med Act), ο νόμος του 2021 που άνοιξε τον δρόμο για τα ελληνικά F-35, οι όροι στην πώληση F-16 στην Τουρκία και οι κυρώσεις για τα ρωσικά S-400 ήρθαν όλα από το Κογκρέσο. Εκεί υπάρχει ένας δικομματικός συνασπισμός φίλων της Ελλάδας: η Δημοκρατική Dina Titus, οι Ρεπουμπλικανοί Gus Bilirakis και Nicole Malliotakis, και η Ελληνική Ομάδα της Βουλής με περίπου 80 μέλη.
Οι δασμοί στα ελληνικά προϊόντα. Οι δασμοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση πλήττουν και ελληνικές εξαγωγές, όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά και το αλουμίνιο. Ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Βουλή Hakeem Jeffries έχει βάλει τον περιορισμό των δασμών στις προτεραιότητες των πρώτων εκατό ημερών. Ο Τραμπ όμως θα ασκήσει βέτο, και οι δασμοί φέρνουν έσοδα που κανένα κόμμα δεν θέλει να χάσει. Άρα κανένα σενάριο δεν τους καταργεί. Το πολύ πολύ να έρθει ένα μήνυμα «ομαλοποίησης» των σχέσεων με την Ευρώπη.
Ελληνοτουρκικά: το φρένο βρίσκεται στο Κογκρέσο
Αν υπάρχει ένα θέμα όπου η αποψινή κάλπη αγγίζει άμεσα την Ελλάδα, αυτό είναι η Τουρκία. Η Άγκυρα ζητά από την Ουάσινγκτον τρία πράγματα, ο Τραμπ είναι πρόθυμος να της τα δώσει, και ανάμεσά τους στέκεται το Κογκρέσο.
Τι ζητά η Άγκυρα. Το πρώτο είναι η επιστροφή στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών F-35. Η Τουρκία αποβλήθηκε το 2019, όταν παρέλαβε το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400. Είχε ήδη πληρώσει 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια, και έξι αεροσκάφη που προορίζονταν για εκείνη βρίσκονται ακόμη στις ΗΠΑ. Σήμερα ζητά 40. Το δεύτερο είναι η άρση των κυρώσεων CAATSA. Πρόκειται για τον αμερικανικό νόμο που τιμωρεί όσους αγοράζουν ρωσικά όπλα. Από τον Δεκέμβριο του 2020 πλήττει τον τουρκικό οργανισμό αμυντικών προμηθειών, που δεν μπορεί να πάρει αμερικανικές άδειες εξαγωγής ούτε δάνεια από αμερικανικές τράπεζες. Το τρίτο είναι αμερικανικοί κινητήρες για το δικό της μαχητικό, το KAAN.
Γιατί ο Τραμπ είναι πρόθυμος. Ο Αμερικανός πρόεδρος συνδέει την Τουρκία με τον πόλεμο στο Ιράν. Τον Ιούνιο είπε ότι ο Ερντογάν «ήταν υποψήφιος να μπει στον πόλεμο» στο πλευρό του Ιράν και ότι ο ίδιος τον έπεισε να μείνει έξω. Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 Ιουλίου, επαίνεσε την «πίστη» της Τουρκίας, είπε «θα άρουμε τις κυρώσεις» και πρόσθεσε ότι τα F-35 είναι «σίγουρα κάτι που θα εξετάσουμε». Με άλλα λόγια, η Άγκυρα εξαργυρώνει την ουδετερότητά της στον πόλεμο ως πολιτικό κεφάλαιο στην Ουάσινγκτον.
Οι τρεις νομικές κλειδαριές. Ο Τραμπ δεν μπορεί να δώσει μόνος του τα F-35. Η πρώτη κλειδαριά είναι ένας νόμος του 2019 (το άρθρο 1245 του αμυντικού προϋπολογισμού), που απαγορεύει την παράδοση. Για να αρθεί η απαγόρευση, η κυβέρνηση πρέπει να πιστοποιήσει τρία πράγματα: ότι η Τουρκία δεν έχει πια τους S-400, ότι δεν θα τους ξαναποκτήσει και ότι δεν έχει αγοράσει άλλα ρωσικά όπλα που θα μπορούσαν να εκθέσουν τα μυστικά του F-35. Μετά την πιστοποίηση ακολουθεί αναμονή 90 ημερών. Στις 22 Ιουλίου το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι οι όροι δεν πληρούνται, και στις 7 Οκτωβρίου ο Rubio το επανέλαβε από την Αθήνα. Η δεύτερη κλειδαριά είναι οι κυρώσεις CAATSA. Ο πρόεδρος μπορεί να τις άρει, αλλά το Κογκρέσο έχει 30 έως 60 ημέρες για να αντιδράσει. Υπάρχει όμως και ένας παράδρομος: μια ειδική εξαίρεση που δεν περνά από το Κογκρέσο, αρκεί η κυβέρνηση να βεβαιώσει ότι δεν κινδυνεύουν τα αμερικανικά αμυντικά συστήματα. Η τρίτη κλειδαριά είναι η ίδια η διαδικασία πώλησης όπλων, που φαίνεται στο επόμενο διάγραμμα.
Το διάγραμμα εξηγεί γιατί η αποψινή κάλπη μετράει. Το Κογκρέσο είναι ισχυρό στην αρχή της διαδικασίας, όταν οι επικεφαλής των επιτροπών Εξωτερικών μπορούν να «παγώσουν» μια πώληση. Είναι αδύναμο στο τέλος, γιατί για να ακυρώσει οριστικά μια πώληση πρέπει να ανατρέψει το βέτο του προέδρου, και αυτό θέλει δύο τρίτα και στα δύο σώματα. Ποιος θα κρατά τις προεδρίες των επιτροπών από τον Ιανουάριο κρίνεται απόψε.
Το προηγούμενο των κινητήρων. Ένα «πάγωμα» όμως δεν είναι νόμος. Επικεφαλής επιτροπής του Κογκρέσου είχε παγώσει άτυπα την πώληση περίπου 80 κινητήρων για το KAAN. Η κυβέρνηση προχώρησε παρ’ όλα αυτά και τον Ιούνιο ενημέρωσε επίσημα το Κογκρέσο. Τον Ιούλιο εννέα βουλευτές κατέθεσαν ψήφισμα απόρριψης, αλλά ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η προθεσμία του Κογκρέσου είχε ήδη λήξει. Το δίδαγμα είναι απλό: ένα άτυπο φρένο λειτουργεί μόνο όσο ο Λευκός Οίκος επιλέγει να το σεβαστεί.
Η έδρα της Shaheen και ο Chris Pappas. Εδώ βρίσκεται η λεπτομέρεια που λίγοι έχουν προσέξει. Η Jeanne Shaheen, που αποχωρεί, είναι η επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, την επιτροπή που εξετάζει τις πωλήσεις όπλων στην Τουρκία. Από τον Ιανουάριο λοιπόν αλλάζει το πρόσωπο που είχε καθοριστικό λόγο για τα τουρκικά αιτήματα από τη Δημοκρατική πλευρά. Την έδρα της διεκδικεί ο ελληνοαμερικανός Chris Pappas, που προηγείται κατά περίπου επτά μονάδες του πρώην γερουσιαστή John Sununu, τον οποίο στήριξε ο Τραμπ. Αν κερδίσει, θα είναι ο πρώτος ελληνοαμερικανός γερουσιαστής μετά την Olympia Snowe. Φέτος υπάρχουν συνολικά τουλάχιστον 50 υποψήφιοι ελληνικής καταγωγής σε 20 πολιτείες.
Οι φίλοι της Ελλάδας και στα δύο κόμματα. Μετά τη συνάντηση Τραμπ–Ερντογάν, 18 μέλη του Κογκρέσου υπέγραψαν επιστολή που ζητά να μην αρθεί η απαγόρευση των F-35, με πρωτοβουλία της Δημοκρατικής βουλευτή Dina Titus. Η Ρεπουμπλικανή Nicole Malliotakis προειδοποίησε δημόσια το ίδιο. Αξίζει όμως να τονιστεί ότι το φρένο δεν είναι μόνο δημοκρατικό. Ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, ο Jim Risch, περιέγραψε την υπόθεση ως παγωμένη όσο οι S-400 βρίσκονται στην Τουρκία. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Rick Scott είπε ότι η Τουρκία δεν μπορεί να έχει και τους S-400 και τα F-35. Κατά την ελληνοαμερικανική οργάνωση HALC, πολλοί Ρεπουμπλικανοί πιέζουν ιδιωτικά αντί να υπογράφουν, για να μη συγκρουστούν ανοιχτά με τον Τραμπ.
Η Λιβύη και η Κρήτη: η πρώτη δοκιμή. Το πιο επίκαιρο ελληνοτουρκικό ζήτημα δεν αφορά τα όπλα αλλά τη θάλασσα. Στις 20 Οκτωβρίου η Βουλή της Ανατολικής Λιβύης, που ελέγχεται από τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Το μνημόνιο χαράζει θαλάσσια όρια ανάμεσα στην Τουρκία και τη Λιβύη σαν να μην υπήρχε η Κρήτη. Η ίδια Βουλή το είχε απορρίψει το 2020, και η Αθήνα στηριζόταν σε αυτή την απόρριψη. Η ελληνική κυβέρνηση χαρακτήρισε την επικύρωση «παράνομη, άκυρη και ανυπόστατη». Την ίδια θέση πήραν οι επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Κομισιόν, ενώ καταδίκη ήρθε και από το Ισραήλ. Στις 29 Οκτωβρίου ο Μητσοτάκης προήδρευσε συζήτησης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας, και τόνισε ότι η γραμμή του μνημονίου αγνοεί την Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο. Ο Τούρκος πρέσβης απάντησε ότι το Συμβούλιο «δεν είναι δικαστήριο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών».
Πού στέκεται η Ουάσινγκτον. Εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε την επικύρωση «μη χρήσιμη και προκλητική» και κάλεσε τις δύο πλευρές σε διάλογο. Σύμφωνα με το ομογενειακό Greek City Times, η διατύπωση σκλήρυνε μετά από παρεμβάσεις των πρεσβειών Ελλάδας και Κύπρου. Το πραγματικό τεστ όμως έρχεται στη θάλασσα. Η Ελλάδα έχει προκηρύξει οικόπεδα νότια της Κρήτης που βρίσκονται μέσα στην περιοχή που διεκδικεί το μνημόνιο, και τον Δεκέμβριο η αμερικανική Chevron ξεκινά σεισμικές έρευνες νότια της Κρήτης. Αν η Τουρκία αντιδράσει, θα φανεί πόσο αποφασισμένη είναι η Ουάσινγκτον να στηρίξει μια αμερικανική εταιρεία που δουλεύει με ελληνική άδεια, απέναντι σε έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ. Ο Rubio έχει γράψει στην Καθημερινή ότι μια ελληνοτουρκική κρίση είναι «αδιανόητη». Η ελληνοαμερικανική οργάνωση HALC υπενθυμίζει ότι η Κρήτη είναι «η νοτιότερη βάση του ΝΑΤΟ», αφού εκεί βρίσκεται η αμερικανική ναυτική βάση της Σούδας.
Τι αλλάζει σε κάθε σενάριο. Αν οι Δημοκρατικοί πάρουν και τα δύο σώματα, φίλοι της Ελλάδας θα αναλάβουν προεδρίες επιτροπών. Θα μπορούν να βάλουν όρους στον αμυντικό προϋπολογισμό, να καλέσουν υπουργούς σε ακροάσεις και να καταθέσουν ψήφισμα απόρριψης αν αρθούν οι κυρώσεις. Επειδή όμως το οριστικό μπλόκο θέλει δύο τρίτα, το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι καθυστερήσεις και όροι, όχι ένα οριστικό «όχι». Αν η Βουλή γίνει Δημοκρατική και η Γερουσία μείνει Ρεπουμπλικανική, θα έχουμε ακροάσεις και όρους από τη Βουλή. Η επιτροπή της Γερουσίας θα μείνει στον Risch, ο οποίος τουλάχιστον κρατά τον όρο των S-400. Αν οι Ρεπουμπλικανοί κρατήσουν και τα δύο σώματα, μένουν μόνο τα άτυπα φρένα μεμονωμένων μελών του Κογκρέσου. Τότε η Αθήνα θα στηρίζεται κυρίως στον Rubio και στην αξία που δίνει η Ουάσινγκτον στη Σούδα, στην Αλεξανδρούπολη και στις έρευνες της Chevron.
Η ελληνική ανάγνωση. Το ερώτημα για την Αθήνα δεν είναι αν η Τουρκία θα πάρει F-35 αύριο. Ακόμη κι αν αρθούν όλα τα εμπόδια, οι παραδόσεις θα αργήσουν χρόνια, γιατί υπάρχει ουρά πελατών στη γραμμή παραγωγής. Και η Τουρκία έχει ήδη εναλλακτική λύση: τον Οκτώβριο του 2025 υπέγραψε με τη Βρετανία για 20 νέα Eurofighter, με παραδόσεις από το 2030. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ουάσινγκτον θα αρχίσει να ανταμείβει την Άγκυρα χωρίς να έχει λυθεί το θέμα των S-400. Αν συμβεί αυτό, θα έχει χαθεί ο βασικός κανόνας που ισχύει από το 2019: ότι η Τουρκία δεν μπορεί να έχει ταυτόχρονα ρωσικά και αμερικανικά όπλα αιχμής. Υπάρχει και η ευρωπαϊκή διάσταση. Ο Μητσοτάκης έχει ξεκαθαρίσει ότι όποια χώρα θέλει να μπει σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, όπως το SAFE, πρέπει να σέβεται τα συμφέροντα ασφαλείας των κρατών-μελών. Και με τις ελληνικές εκλογές να αναμένονται το 2027, η σχέση με την Ουάσινγκτον θα γίνει και εσωτερικό πολιτικό θέμα στην Αθήνα.
Οι Ελληνοαμερικανοί υποψήφιοι: ποιοι είναι, πόσο πιθανό είναι να εκλεγούν και πώς δουλεύουν για την Ελλάδα
Η Ελλάδα είναι μικρή χώρα, έχει όμως ένα πλεονέκτημα στην Ουάσινγκτον που δεν έχουν πολλές μεγαλύτερες: μια ομογένεια με δικούς της ανθρώπους μέσα στο Κογκρέσο και στις πολιτείες. Φέτος υπάρχουν τουλάχιστον 50 υποψήφιοι ελληνικής καταγωγής σε 20 πολιτείες.
Σε αυτό το κεφάλαιο εξετάζω τρία πράγματα. Πρώτον, ποιοι είναι οι σημαντικότεροι και πόσο πιθανό είναι να εκλεγούν. Δεύτερον, με ποιους τρόπους προωθούν στην πράξη τα ελληνικά συμφέροντα. Τρίτον, αν η στήριξη στην Ελλάδα είναι πραγματικά διακομματική ή αν αυτό αλλάζει επί Τραμπ.
Οι σημαντικότεροι υποψήφιοι και οι πιθανότητές τους. Ο πίνακας συγκεντρώνει τους δώδεκα πιο γνωστούς. Η τελευταία στήλη είναι η δική μου εκτίμηση. Βασίζεται στις δημοσκοπήσεις όπου υπάρχουν, στις αξιολογήσεις των αναλυτών και στο πως ψηφίζει παραδοσιακά κάθε περιφέρεια ή πολιτεία.
Η μεγάλη κούρσα είναι ουσιαστικά μία, του Chris Pappas. Σε έξι δημοσκοπήσεις προηγείται κατά μέσο όρο με 49,7% έναντι 42,8%, αν και μια ρεπουμπλικανική δημοσκόπηση του Σεπτεμβρίου είχε ισοπαλία. Αν κερδίσει, η Ελλάδα θα αποκτήσει ξανά έναν άνθρωπο μέσα στο σώμα που εγκρίνει τις πωλήσεις όπλων και τις συνθήκες. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία μετά την αποχώρηση του Bob Menendez και της Jeanne Shaheen, των δύο σημαντικότερων φίλων της Αθήνας στη Γερουσία την τελευταία δεκαετία. Υπάρχει όμως και ένα κόστος: ο Pappas είναι σήμερα συμπρόεδρος της Ελληνικής Ομάδας της Βουλής, και η θέση του εκεί θα μείνει κενή.
Πώς προωθούν στην πράξη τα ελληνικά συμφέροντα. Οι Ελληνοαμερικανοί πολιτικοί δεν είναι «εκπρόσωποι της Ελλάδας». Είναι Αμερικανοί πολιτικοί που λογοδοτούν στους ψηφοφόρους τους. Έχουν όμως στα χέρια τους τέσσερα εργαλεία που έχουν κάνει τη διαφορά τις τελευταίες δεκαετίες.
Η Ελληνική Ομάδα της Βουλής. Είναι ένας άτυπος σύνδεσμος βουλευτών με περίπου 80 μέλη, από τα δύο κόμματα. Από εκεί ξεκινούν οι κοινές επιστολές, οι τροπολογίες και οι πιέσεις προς την κυβέρνηση. Η πιο πρόσφατη περίπτωση είναι η επιστολή των 18 μελών κατά των τουρκικών F-35, με πρωτοβουλία της Dina Titus.
Νόμοι που γράφτηκαν από δικομματικά ζεύγη. Ο νόμος για την Ανατολική Μεσόγειο του 2019 (East Med Act), που ήρε το αμερικανικό εμπάργκο όπλων στην Κύπρο και θεσμοθέτησε τη συνεργασία με Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ, και ο νόμος του 2021 για την αμυντική συνεργασία ΗΠΑ–Ελλάδας έφεραν την ίδια διπλή υπογραφή, του Δημοκρατικού Bob Menendez και του Ρεπουμπλικανού Marco Rubio.
Οι θέσεις στις επιτροπές. Ο επικεφαλής μιας επιτροπής Εξωτερικών μπορεί να παγώσει μια πώληση για μήνες ή χρόνια. Αυτό έκανε ο Menendez με τα F-16 της Τουρκίας, που εγκρίθηκαν μόνο το 2024, όταν η Άγκυρα ενέκρινε την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ. Γι’ αυτό μετράει τόσο ποιος θα κρατά τις επιτροπές από τον Ιανουάριο.
Οι οργανώσεις της ομογένειας. Ομάδες όπως η AHEPA και το Hellenic American Leadership Council (HALC) ενημερώνουν τους βουλευτές, κινητοποιούν ψηφοφόρους και δωρητές και συντονίζουν την πίεση με τις πρεσβείες Ελλάδας και Κύπρου, όπως φάνηκε με τη δήλωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τη Λιβύη.
Είναι η στήριξη διακομματική; Η σύντομη απάντηση είναι «ναι στην αρχή, λιγότερο στην πράξη». Η ελληνική ατζέντα στην Ουάσινγκτον ήταν πάντα δικομματική. Το δείχνουν τα ζεύγη Menendez–Rubio και Bilirakis–Pappas, αλλά και ο ίδιος ο πίνακας, με Ελληνοαμερικανούς και στα δύο κόμματα. Επί Τραμπ όμως εμφανίζεται μια ασυμμετρία. Η επιστολή των 18 κατά των τουρκικών F-35 υπογράφηκε κυρίως από Δημοκρατικούς. Οι Ρεπουμπλικανοί φίλοι της Ελλάδας βρίσκονται σε δύσκολη θέση, γιατί ο δικός τους πρόεδρος είναι αυτός που θέλει να δώσει τα αεροσκάφη. Κατά το HALC, πολλοί πιέζουν ιδιωτικά αντί να υπογράφουν, ενώ η Malliotakis, που έχει τη στήριξη του Τραμπ, είναι από τις λίγες που προειδοποίησαν δημόσια. Η ασυμμετρία όμως δεν σημαίνει ότι οι Ρεπουμπλικανοί εγκατέλειψαν την Ελλάδα. Σημαίνει ότι η στήριξή τους περνά από άλλη πόρτα, από την κυβέρνηση, όπου ο Rubio είναι ο πιο φιλικός προς την Αθήνα υπουργός Εξωτερικών εδώ και δεκαετίες. Έτσι σήμερα η ελληνική ατζέντα έχει δύο πόρτες στην Ουάσινγκτον, το Κογκρέσο, όπου την σπρώχνουν πιο ανοιχτά οι Δημοκρατικοί, και το Υπουργείο Εξωτερικών, όπου τη στηρίζει ένας Ρεπουμπλικανός.
Η ρωγμή στη Δημοκρατική πλευρά: το Ισραήλ. Υπάρχει και μια λιγότερο ορατή πίεση, αυτή τη φορά μέσα στο Δημοκρατικό Κόμμα. Η ελληνική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο είναι δεμένη με το Ισραήλ, και οι Ελληνοαμερικανοί Δημοκρατικοί συνήθως στέκονται κοντά στους φιλοϊσραηλινούς συναδέλφους τους. Αυτό έχει πλέον κόστος. Ο Pappas έλαβε περίπου 689.000 δολάρια από δωρητές συνδεδεμένους με τη φιλοϊσραηλινή οργάνωση AIPAC και δέχτηκε κριτική από την αριστερή πτέρυγα του κόμματος, από τον Bernie Sanders, την Alexandria Ocasio-Cortez και τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης Zohran Mamdani. Όσο οι Δημοκρατικοί απομακρύνονται από το Ισραήλ, οι Ελληνοαμερικανοί Δημοκρατικοί θα βρίσκονται ανάμεσα στην ελληνική ατζέντα και στη νέα γραμμή του κόμματός τους.
Το συμπέρασμα. Η δύναμη της ελληνικής υπόθεσης στην Αμερική ήταν πάντα ότι δεν πόνταρε σε ένα κόμμα. Απόψε αυτό δεν κινδυνεύει, γιατί οι Ελληνοαμερικανοί θα είναι και στις δύο πλευρές του Κογκρέσου. Ο κίνδυνος είναι άλλος, να ταυτιστεί η ελληνική ατζέντα, μέσα στην πόλωση, με το «αντιτραμπικό» στρατόπεδο στο Κογκρέσο ή με το «φιλοϊσραηλινό» στρατόπεδο στους Δημοκρατικούς. Για να μείνει η ελληνική υπόθεση κοινός τόπος και των δύο κομμάτων, η Αθήνα και η ομογένεια θα χρειαστεί να μιλούν διαφορετικά σε κάθε πλευρά, στους Ρεπουμπλικανούς για ασφάλεια, ενέργεια και αξιοπιστία συμμάχων, στους Δημοκρατικούς για διεθνές δίκαιο, δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα.
Ιράν: ο πόλεμος που δεν είναι στο ψηφοδέλτιο αλλά κρίνει την κάλπη
Ο πόλεμος με το Ιράν δεν αναγράφεται σε κανένα ψηφοδέλτιο. Είναι όμως ο βασικός λόγος που ο Τραμπ πηγαίνει πληγωμένος στις κάλπες, και είναι το θέμα που επηρεάζει πιο άμεσα την ελληνική τσέπη. Σε αυτή την ενότητα εξηγώ πώς φτάσαμε ως εδώ, τι έγινε τη νύχτα πριν από την κάλπη, τι μπορεί να κάνει το νέο Κογκρέσο και τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα.
Πώς φτάσαμε ως εδώ. Ο πόλεμος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα που σκότωσαν τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ. Στη θέση του βρίσκεται σήμερα ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Το Ιράν απάντησε χτυπώντας το Ισραήλ, αμερικανικές βάσεις και χώρες του Κόλπου, και έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου που διακινείται στον κόσμο. Τον Απρίλιο συμφωνήθηκε εκεχειρία με μεσολάβηση του Πακιστάν, ενώ οι ΗΠΑ απάντησαν στο κλείσιμο των Στενών με ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Στις 17 Ιουνίου ο Τραμπ και ο Ιρανός πρόεδρος Πεζεσκιάν υπέγραψαν το «Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ». Προέβλεπε το άνοιγμα των Στενών και το τέλος του αποκλεισμού, αλλά άφηνε για αργότερα το πυρηνικό πρόγραμμα. Από τις αρχές Ιουλίου η συμφωνία κατέρρευσε και τα Στενά είναι ξανά κλειστά. Ως σήμερα έχουν σκοτωθεί 23 Αμερικανοί στρατιωτικοί, και το κόστος για τις ΗΠΑ ξεπερνά τα 43 δισεκατομμύρια δολάρια.
Τι έγινε τη νύχτα πριν από την κάλπη. Ο Τραμπ είχε δεσμευτεί ότι δεν θα ξαναχτυπήσει το Ιράν πριν από τις εκλογές. Τη Δευτέρα το βράδυ ώρα Ουάσινγκτον, δηλαδή τα ξημερώματα της Τρίτης ώρα Ελλάδας, Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε στο Associated Press «αμυντικά πλήγματα» σε ιρανικούς στόχους στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον ίδιο, στόχος ήταν Ιρανοί που χρησιμοποιούσαν αντιαεροπορικούς πυραύλους εναντίον αμερικανικών μέσων. Η ιρανική τηλεόραση μετέδωσε εκρήξεις στο νησί Κεσμ. Τα πλήγματα έμοιαζαν περιορισμένα και δεν αναφέρθηκαν θύματα. Το παράδοξο είναι ότι την ίδια ώρα η διπλωματία κινείται πιο γρήγορα από κάθε άλλη φορά εδώ και μήνες. Το Κατάρ επεξεργάζεται ένα σχέδιο με το οποίο το Ιράν θα σταματήσει τις επιθέσεις στα Στενά και οι ΗΠΑ θα άρουν τον αποκλεισμό των λιμανιών του. Ο Vance έστειλε επιστολή στον επικεφαλής του ιρανικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Μοχσέν Ρεζαΐ, που δήλωσε ότι «ο τόνος έχει αλλάξει εντελώς». Ο Τραμπ έγραψε ότι το Ιράν «θέλει συμφωνία το συντομότερο. Μπορεί να γίνει!». Το πετρέλαιο έπεσε τη Δευτέρα πάνω από 6%.
Δύο δρόμοι μετά την κάλπη. Ο ένας είναι η συμφωνία. Το Ιράν λέει ότι μπορεί να ανοίξει τα Στενά μέσα σε δύο ημέρες αν η Ουάσινγκτον δεχτεί τους όρους του, ενώ οι ΗΠΑ θέλουν να συζητηθεί πρώτα το πυρηνικό πρόγραμμα. Ο άλλος είναι η κλιμάκωση. Το Πεντάγωνο έχει διατάξει την αμερικανική στρατιωτική διοίκηση της Μέσης Ανατολής να ολοκληρώσει τις προετοιμασίες της. Η Wall Street Journal γράφει ότι σύμμαχοι προειδοποιήθηκαν για επανέναρξη «σύντομη αλλά έντονη» μετά τις εκλογές. Κατά το Axios, ο Νετανιάχου πιέζει για χτύπημα αμέσως μετά την κάλπη. Και ο ίδιος ο Τραμπ είπε σε προεκλογική συγκέντρωση ότι «κάποια στιγμή θα πρέπει να τους δώσουμε το σφυρί». Από την άλλη πλευρά, ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν ζήτησε απάντηση σε κάθε απειλή «χωρίς γεωγραφικά όρια».
Τι μπορεί να κάνει το Κογκρέσο. Ο πόλεμος ξεκίνησε χωρίς έγκριση του Κογκρέσου. Ένας νόμος του 1973, το ψήφισμα για τις πολεμικές εξουσίες (War Powers Resolution), επιτρέπει στο Κογκρέσο να ζητήσει τον τερματισμό στρατιωτικών επιχειρήσεων που δεν έχει εγκρίνει. Οι Δημοκρατικοί έχουν επιβάλει τουλάχιστον δεκατέσσερις τέτοιες ψηφοφορίες στη Γερουσία. Την πιο κοντινή, στις 24 Σεπτεμβρίου, το ψήφισμα απορρίφθηκε με 49 έναντι 50, με τέσσερις Ρεπουμπλικανούς (Collins, Murkowski, Paul και Tillis) να ψηφίζουν υπέρ. Ακόμη κι αν ένα τέτοιο ψήφισμα περάσει και από τα δύο σώματα, ο Τραμπ θα ασκήσει βέτο. Το πραγματικό όπλο του Κογκρέσου είναι τα χρήματα. Ο Λευκός Οίκος έχει ζητήσει 87,6 δισεκατομμύρια επιπλέον για τον πόλεμο, από τα οποία τα 21 για πυρομαχικά. Μια Δημοκρατική Βουλή μπορεί να τα αρνηθεί ή να τα δώσει με όρους. Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια χρόνου που μετράει. Το νέο Κογκρέσο ορκίζεται στις 3 Ιανουαρίου, και ως τότε συνεδριάζει το απερχόμενο, όπου οι Ρεπουμπλικανοί έχουν ακόμη την πλειοψηφία. Το παράθυρο Νοεμβρίου–Δεκεμβρίου μένει λοιπόν ανοιχτό για τον Τραμπ σε κάθε σενάριο.
Η αντίθετη ανάγνωση. Δεν συμφωνούν όλοι ότι μια εκλογική ήττα θα φρενάρει τον Τραμπ. Η Kristin Diwan του Arab Gulf States Institute λέει: «Δεν πιστεύω πως η ήττα στις εκλογές θα τον περιορίσει». Ο Harsh Pant του ινδικού ινστιτούτου ORF προσθέτει ότι μια εσωτερική ήττα μπορεί να τον κάνει πιο επιθετικό στο εξωτερικό, όπως συμβαίνει συχνά με προέδρους που δεν μπορούν πια να νομοθετήσουν. Με άλλα λόγια, στο Ιράν το εκλογικό αποτέλεσμα ίσως αλλάξει λιγότερα από όσα φαίνεται. Περισσότερο θα μετρήσουν η τιμή του πετρελαίου, τα αποθέματα πυρομαχικών και μια κοινή γνώμη που κατά 54% θεωρεί ήδη ότι ο πόλεμος «δεν άξιζε».
Τι σημαίνει για την Ελλάδα. Ο πόλεμος μας αφορά με τέσσερις τρόπους. Ο πρώτος είναι οι τιμές. Όσο τα Στενά μένουν κλειστά, το diesel, το πετρέλαιο θέρμανσης και οι μεταφορές θα μένουν ακριβά. Και ακόμη κι αν έρθει συμφωνία, οι ζημιές στα διυλιστήρια της περιοχής θα κρατήσουν τις τιμές υψηλές για καιρό. Ο δεύτερος είναι η ναυτιλία. Η ελληνική ναυτιλία, η μεγαλύτερη στον κόσμο σε χωρητικότητα, είναι από τις πιο εκτεθειμένες. Η βρετανική υπηρεσία ναυτικής ασφάλειας UKMTO έχει καταγράψει 145 επιθέσεις σε πλοία από τις 28 Φεβρουαρίου, πάνω από 30 μόνο τον Οκτώβριο, και ελληνικά πολεμικά πλοία συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο τρίτος είναι η ενέργεια. Το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο που φτάνει μέσω Αλεξανδρούπολης κερδίζει από τις υψηλές τιμές. Μια ειρηνευτική συμφωνία θα μείωνε τα κέρδη των εξαγωγέων, αλλά και τους λογαριασμούς μας. Ο τέταρτος, και λιγότερο προφανής, είναι η Τουρκία. Όπως είδαμε, ο Τραμπ πιστώνει στον Ερντογάν ότι έμεινε έξω από τον πόλεμο, και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται η Άγκυρα θα εξαργυρώνει αυτή την ουδετερότητα. Η Αθήνα έχει πάρει σαφή θέση: ο Μητσοτάκης στηρίζει μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν και επιμένει ότι «το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».
Ισραήλ: ο σύμμαχος που χάνει την Αμερική των νέων
Μέσα σε μία εβδομάδα ψηφίζουν οι δύο χώρες που καθορίζουν τον πόλεμο με το Ιράν. Το Ισραήλ ψήφισε στις 27 Οκτωβρίου και οι ΗΠΑ ψηφίζουν σήμερα. Και τα δύο αποτελέσματα αγγίζουν την Ελλάδα, γιατί η ελληνική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο στηρίζεται στο σχήμα «3+1»: Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ, με τις ΗΠΑ ως τέταρτο εταίρο. Σε αυτή την ενότητα εξηγώ τι έδειξε η ισραηλινή κάλπη, πώς αλλάζει η στάση των Αμερικανών απέναντι στο Ισραήλ και τι σημαίνει αυτή η αλλαγή για την Αθήνα.
Η ισραηλινή κάλπη. Το Ισραήλ εκλέγει 120 βουλευτές στην Κνεσέτ, και για να σχηματιστεί κυβέρνηση χρειάζονται 61. Το μπλοκ του Μπενιαμίν Νετανιάχου έπεσε από τις 68 έδρες του απερχόμενου συνασπισμού στις 53. Το Λικούντ έμεινε πρώτο κόμμα με 27 έδρες. Τα κόμματα που αντιτίθενται στον Νετανιάχου πήραν 48, με πρώτο το κόμμα Γιασάρ του πρώην αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Γκάντι Αϊζενκότ (21 έδρες). Τα αραβικά κόμματα πήραν το ρεκόρ των 19 εδρών. Επειδή τα περισσότερα σιωνιστικά κόμματα αποκλείουν συνεργασία με τα αραβικά, κανένα στρατόπεδο δεν έχει εύκολο δρόμο προς τις 61, και οι διαπραγματεύσεις μπορεί να κρατήσουν πάνω από δύο μήνες. Η νέα Κνεσέτ ορκίζεται στις 10 Νοεμβρίου.
Ο Νετανιάχου κατήγγειλε νοθεία, η Κεντρική Εφορευτική Επιτροπή απέρριψε τις καταγγελίες, και η υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας Σιν Μπετ κλήθηκε να εξετάσει μια πιθανή εκστρατεία επιρροής από το Κατάρ. Ο Τραμπ είχε στηρίξει ανοιχτά τον Νετανιάχου στις 18 Οκτωβρίου. Στην πρώτη του ομιλία μετά την κάλπη, ο Νετανιάχου μίλησε για «μοναδική ευκαιρία» να εξαλειφθεί, μαζί με τον Τραμπ, η ιρανική απειλή. Με άλλα λόγια, ένας πρωθυπουργός που αγωνίζεται για την πολιτική του επιβίωση πιέζει ταυτόχρονα για νέο χτύπημα στο Ιράν.
Η μεγάλη μετατόπιση στην Αμερική. Η πιο σημαντική αλλαγή όμως γίνεται στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με το Pew, το 60% των Αμερικανών έχει πλέον αρνητική γνώμη για το Ισραήλ, έναντι 42% το 2022. Στους Δημοκρατικούς το ποσοστό φτάνει περίπου το 80%. Η αλλαγή όμως δεν αφορά μόνο την αριστερά. Στους Ρεπουμπλικανούς κάτω των 50 ετών το 57% βλέπει πλέον αρνητικά το Ισραήλ, ενώ οι μεγαλύτεροι Ρεπουμπλικανοί παραμένουν σε μεγάλο βαθμό θετικοί.
Πηγή: Pew Research Center, έρευνα 23–29 Μαρτίου 2026 (3.507 ενήλικες) και προηγούμενες μετρήσεις • για τους Ρεπουμπλικανούς συνολικά δημοσιεύεται μόνο το 2026
Το διάγραμμα δείχνει ότι η στάση απέναντι στο Ισραήλ γίνεται ζήτημα κόμματος και γενιάς. Αυτό φαίνεται ήδη στο Κογκρέσο. Τον Απρίλιο 36 γερουσιαστές ψήφισαν κατά μιας πώλησης όπλων στο Ισραήλ, έναντι 23 έναν χρόνο νωρίτερα. Τον Ιούλιο 103 Δημοκρατικοί βουλευτές ψήφισαν υπέρ της περικοπής 3,3 δισεκατομμυρίων στρατιωτικής βοήθειας. Κατά ψήφισαν 98, ανάμεσά τους και ο επικεφαλής τους Hakeem Jeffries. Υποψήφιοι όπως ο Abdul El-Sayed στο Μίσιγκαν ζητούν εμπάργκο όπλων, και ο Troy Jackson στο Μέιν αντιτίθεται σε κάθε στρατιωτική βοήθεια.
Τι αλλάζει από τον Ιανουάριο. Ένα Δημοκρατικό Κογκρέσο θα είναι το λιγότερο φιλοϊσραηλινό εδώ και δεκαετίες, αλλά όχι εχθρικό. Κατά το Levant Files, είναι «απίθανο να κοπεί η βοήθεια εξ ολοκλήρου». Το πιθανότερο είναι όροι για τη χρήση των αμερικανικών όπλων, υποχρεώσεις ενημέρωσης του Κογκρέσου και ακροάσεις για τον Λίβανο και τη Γάζα. Στο μικροσκόπιο θα μπει και το «Συμβούλιο Ειρήνης» που επιβλέπει την ανοικοδόμηση της Γάζας. Η Jeanne Shaheen λέει ότι το Κογκρέσο βρίσκεται «σε μεγάλο βαθμό στο σκοτάδι» για το νομικό του καθεστώς. Αν η Γερουσία μείνει Ρεπουμπλικανική, οι όροι της Βουλής θα σταματούν εκεί. Και αν οι Ρεπουμπλικανοί κρατήσουν και τα δύο σώματα, η πίεση του Νετανιάχου να «τελειώσει η δουλειά» στο Ιράν θα βρει έναν πρόεδρο χωρίς εσωτερικό φρένο.
Γιατί μας αφορά: το 3+1 και η Τουρκία. Για την Αθήνα, το Ισραήλ δεν είναι μόνο εταίρος στην ενέργεια, όπως στο καλώδιο GSI που σχεδιάζεται να ενώσει ηλεκτρικά Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ. Είναι και ένας από τους πιο αποτελεσματικούς αντιπάλους των τουρκικών αιτημάτων στην Ουάσινγκτον. Ο Νετανιάχου ζήτησε δημόσια να μην πουληθούν F-35 στην Τουρκία, λέγοντας ότι ο Ερντογάν «καλεί ανοιχτά στον αφανισμό του Ισραήλ». Το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε επίσης την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Το σχήμα 3+1 στηρίχθηκε σε μια δικομματική αμερικανική συναίνεση υπέρ του Ισραήλ. Αν αυτή η συναίνεση φθίνει, η Ελλάδα χάνει έναν σύμμαχο στο Καπιτώλιο απέναντι στην Άγκυρα. Το γερμανικό DGAP προειδοποιεί επιπλέον ότι η νέα γενιά Δημοκρατικών είναι πιο εσωστρεφής και βάζει τα διεθνή θέματα χαμηλά στις προτεραιότητές της. Ένα Κογκρέσο πιο αυστηρό με την Τουρκία μπορεί λοιπόν να είναι ταυτόχρονα λιγότερο πρόθυμο να επενδύσει στην περιοχή μας.
Τι συμφέρει τελικά την Ελλάδα
Αν βάλουμε τα τρία μέτωπα δίπλα δίπλα, η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντη. Στα ελληνοτουρκικά, ένα Κογκρέσο με Δημοκρατική πλειοψηφία είναι ισχυρότερο φρένο στα αιτήματα της Άγκυρας. Στο Ιράν, το Κογκρέσο μπορεί να πιέσει μέσω των χρημάτων, αλλά μόνο από τον Ιανουάριο, και η τιμή του diesel θα κριθεί πρώτα στις διαπραγματεύσεις της Ντόχας. Στο Ισραήλ, μια Δημοκρατική νίκη αποδυναμώνει τη συναίνεση πάνω στην οποία η Αθήνα έχτισε το 3+1.
Γι’ αυτό, κατά την εκτίμησή μου, για την Ελλάδα το πιο ευνοϊκό αποτέλεσμα είναι το μοιρασμένο Κογκρέσο. Μια Δημοκρατική Βουλή λειτουργεί ως φρένο στα τουρκικά αιτήματα, με ακροάσεις και όρους στον αμυντικό προϋπολογισμό. Μια Ρεπουμπλικανική Γερουσία κρατά ζωντανή τη στήριξη προς το Ισραήλ, και άρα το 3+1. Και ο Τραμπ με τον Rubio συνεχίζουν την ενεργειακή και αμυντική συνεργασία με την Αθήνα. Το λιγότερο ευνοϊκό είναι ένα Ρεπουμπλικανικό Κογκρέσο και στα δύο σώματα, γιατί θα άνοιγε τον πιο γρήγορο δρόμο προς την άρση των κυρώσεων και την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35.
Τρία σενάρια για την επόμενη μέρα
Πριν δούμε τα σενάρια, ένα πράγμα που δεν αλλάζει σε κανένα. Ο Τραμπ κρατά το βέτο, τους δασμούς και την εντολή του στρατού. Για να ανατραπεί ένα βέτο χρειάζονται τα δύο τρίτα και των δύο σωμάτων, που κανένα κόμμα δεν θα έχει. Άρα η εκλογή δεν αλλάζει την κατεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής. Αλλάζει το πόσα εμπόδια θα βρίσκει ο πρόεδρος στον δρόμο του.
Σενάριο Α: οι Δημοκρατικοί παίρνουν και τα δύο σώματα (το πιθανότερο, με πιθανότητα περίπου 50–70%). Ξεκινούν έρευνες σε κάθε μέτωπο: τα αρχεία Epstein, οι επιχειρήσεις της οικογένειας Τραμπ, η ICE και ο πόλεμος στο Ιράν. Το πιο ισχυρό όπλο του Κογκρέσου θα είναι τα χρήματα: ο Λευκός Οίκος έχει ζητήσει συμπληρωματική χρηματοδότηση 87,6 δισεκατομμυρίων για τον πόλεμο. Άνθρωποι του συντηρητικού χώρου, όπως ο Elliott Abrams, προειδοποιούν ότι ο πρόεδρος «μπορεί να βρεθεί χωρίς τα χρήματα που θέλει». Υπάρχει όμως και η άλλη όψη: ένας πρόεδρος που δεν μπορεί να νομοθετήσει στρέφεται συχνά στην εξωτερική πολιτική, όπου έχει τα χέρια του λυμένα.
Σενάριο Β: Δημοκρατική Βουλή, Ρεπουμπλικανική Γερουσία (πιθανότητα περίπου 20–40%). Είναι η «κανονική» έκβαση μιας δεύτερης θητείας, όπως του Ομπάμα το 2010 ή του ίδιου του Τραμπ το 2018. Η Βουλή ερευνά και μπλοκάρει νόμους, αλλά η Γερουσία συνεχίζει να εγκρίνει τους δικαστές και τους υπουργούς του Τραμπ. Οι αγορές προτιμούν αυτό το σενάριο, γιατί σημαίνει αδιέξοδο και άρα λιγότερες εκπλήξεις. Ο Τραμπ κρατά ελεύθερο το παράθυρο Νοεμβρίου–Δεκεμβρίου για μια νέα επίθεση στο Ιράν, αφού το νέο Κογκρέσο ορκίζεται μόλις στις 3 Ιανουαρίου.
Σενάριο Γ: οι Ρεπουμπλικανοί κρατούν και τα δύο σώματα (πιθανότητα περίπου 5–15%). Για να συμβεί αυτό, οι δημοσκοπήσεις πρέπει να κάνουν λάθος μεγαλύτερο ακόμη και από το 2020. Αν συμβεί, ο Τραμπ θα διαβάσει το αποτέλεσμα ως δικαίωση και θα έχει πλήρη έλεγχο της ατζέντας ως το 2028: ένα δεύτερο μεγάλο δημοσιονομικό νομοσχέδιο, ελεύθερο δρόμο στο Ιράν και τον ταχύτερο δρόμο για τα F-35 της Τουρκίας.
Πώς θα παρακολουθήσετε τη βραδιά από την Ελλάδα
Η Αμερική εκτείνεται σε έξι ζώνες ώρας, οπότε οι κάλπες κλείνουν σταδιακά. Για εμάς στην Ελλάδα, η βραδιά αρχίζει τα ξημερώματα της Τετάρτης. Αυτό έχει ένα πλεονέκτημα: οι πρώτες πολιτείες που μετράνε μας δίνουν ένδειξη για το τι θα ακολουθήσει. Οι ώρες που δίνω είναι ώρες Ελλάδας και αφορούν το κλείσιμο των καλπών στο μεγαλύτερο μέρος κάθε πολιτείας.
01:00 — Κεντάκι. Το πρώτο «θερμόμετρο» είναι η 6η εκλογική περιφέρεια, γύρω από την πόλη Λέξινγκτον. Ο Τραμπ την κέρδισε με 15 μονάδες, και σήμερα είναι ισόπαλη. Αν τη χάσουν οι Ρεπουμπλικανοί, δεκάδες άλλες έδρες με μικρότερο προβάδισμα είναι σε κίνδυνο.
02:00 — Τζόρτζια, Φλόριντα, Βιρτζίνια. Πρώτες ενδείξεις για την έδρα του Ossoff και για περιφέρειες της Βουλής.
02:30 — Βόρεια Καρολίνα και Οχάιο. Στη Βόρεια Καρολίνα δεν μας ενδιαφέρει αν θα κερδίσει ο Cooper, αλλά με πόσο. Αν κερδίσει με οκτώ ή δέκα μονάδες, το κύμα είναι μεγάλο. Στο Οχάιο, αν ο Sherrod Brown προηγείται καθαρά από νωρίς, οι Ρεπουμπλικανοί έχουν πρόβλημα.
03:00 — Η μεγάλη ώρα. Κλείνουν το Τέξας, το Κάνσας, το Μέιν, το Μίσιγκαν, το Νέο Χάμσαϊρ και η Πενσυλβάνια. Εδώ θα μάθουμε και την τύχη του Chris Pappas.
04:00 — Αϊόβα και Νεμπράσκα.
06:00 — Καλιφόρνια. Πολλές κρίσιμες περιφέρειες της Βουλής, αλλά η καταμέτρηση εκεί διαρκεί μέρες.
07:00 — Αλάσκα.
Τα δύο σήματα που θα έχουμε ως τις 03:00. Αν οι Ρεπουμπλικανοί κρατήσουν την περιφέρεια του Κεντάκι και ο Cooper κερδίσει με μέτρια διαφορά, βλέπουμε μια «κανονική» ήττα του Τραμπ: χάνει τη Βουλή, αλλά η Γερουσία μένει ανοιχτή. Αν όμως οι Ρεπουμπλικανοί χάσουν το Κεντάκι και ο Brown προηγείται καθαρά στο Οχάιο, τότε βλέπουμε «μπλε τσουνάμι», με Γερουσία που μπορεί να φτάσει τις 53–56 δημοκρατικές έδρες.
Μην περιμένετε τελικό αποτέλεσμα την Τετάρτη το πρωί. Σε 14 πολιτείες οι επιστολικοί ψήφοι μετράνε ακόμη κι αν φτάσουν μέρες μετά τις εκλογές. Στο Μέιν και στην Αλάσκα οι ψηφοφόροι βάζουν τους υποψηφίους σε σειρά προτίμησης, και αν κανείς δεν ξεπεράσει το 50% οι ψήφοι μεταφέρονται, κάτι που θέλει μέρες. Η Αλάσκα θα μετράει τουλάχιστον ως τις 18 Νοεμβρίου. Επειδή οι επιστολικές ψήφοι μετρώνται τελευταίες και ευνοούν συνήθως τους Δημοκρατικούς, το πρωί της Τετάρτης μπορεί να δείχνει ρεπουμπλικανικό προβάδισμα που σιγά-σιγά εξανεμίζεται. Αυτό το παράθυρο ημερών θα είναι το ιδανικό έδαφος για καταγγελίες νοθείας.
Οι προβλέψεις μου, πριν κλείσει η πρώτη κάλπη
Οι περισσότερες αναλύσεις πριν από μια εκλογή καταλήγουν στο «όλα είναι ανοιχτά», μια φράση που δεν μπορεί ποτέ να διαψευστεί. Εδώ κάνω το αντίθετο. Καταγράφω δεκαπέντε συγκεκριμένες προβλέψεις και δίπλα σε καθεμία πόσο σίγουρος είμαι. Όταν γράφω 70%, περιμένω να βγω σωστός περίπου επτά φορές στις δέκα. Επειδή όμως οι αμφίρροπες κούρσες κινούνται συνήθως όλες μαζί, το πιθανότερο λάθος μου δεν θα είναι μία μεμονωμένη πολιτεία αλλά η κατεύθυνση του συνόλου.
Βουλή: οι Δημοκρατικοί παίρνουν την πλειοψηφία, με περίπου 230–240 έδρες (85%).
Γερουσία: οι Δημοκρατικοί παίρνουν την πλειοψηφία με 51–49 (55%).
Βόρεια Καρολίνα: κερδίζει ο Cooper (85%).
Νέο Χάμσαϊρ: ο Chris Pappas εκλέγεται γερουσιαστής (85%).
Μίσιγκαν: ο El-Sayed κρατά την έδρα για τους Δημοκρατικούς (65%).
Οχάιο: ο Sherrod Brown επιστρέφει στη Γερουσία (55%).
Κάνσας: κερδίζει ο Δημοκρατικός Hamilton (52%).
Αλάσκα: κερδίζει η Peltola, αλλά το αποτέλεσμα θα αργήσει (52%).
Μέιν: η Collins διαψεύδει ξανά τις δημοσκοπήσεις και κρατά την έδρα (55%).
Τέξας: ο Paxton κερδίζει με λιγότερο από δύο μονάδες (52%).
Αϊόβα: η Hinson κρατά την έδρα για τους Ρεπουμπλικανούς (55%).
Οχάιο, κυβερνήτης: η Amy Acton νικά τον Vivek Ramaswamy (60%).
Ισπανόφωνοι: ψηφίζουν Δημοκρατικούς με διαφορά τουλάχιστον 20 μονάδων στις μετεκλογικές μετρήσεις (65%).
Χρόνος: ο έλεγχος της Γερουσίας δεν θα είναι βέβαιος το πρωί της Τετάρτης, ώρα Ελλάδας (75%).
Τραμπ: θα αμφισβητήσει δημόσια, με καταγγελίες νοθείας, τουλάχιστον ένα αποτέλεσμα μέσα σε 48 ώρες (85%).
Μετά τα αποτελέσματα θα δημοσιεύσω τη βαθμολόγησή τους: τι προέβλεψα, τι έγινε και πού έκανα λάθος.
Η ουσία. Απόψε δεν κρίνεται μόνο ποιος θα πάρει τις έδρες. Κρίνεται αν ο Τραμπ θα έχει δίπλα του ένα Κογκρέσο που τον ελέγχει ή ένα Κογκρέσο που τον ακολουθεί, σε μια στιγμή που ο πόλεμος με το Ιράν δεν έχει τελειώσει και η Τουρκία περιμένει τα F-35 της. Για την Ελλάδα, η πιο σημαντική είδηση της βραδιάς ίσως δεν θα είναι το ποιος κέρδισε, αλλά πόσο ισχυρό φρένο θα βρει ο Αμερικανός πρόεδρος μπροστά του τα δύο επόμενα χρόνια.
Ραφαήλ Καλυβιώτης
Ο Ραφαήλ Α. Καλυβιώτης είναι Πολιτικός Επιστήμονας, κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος στη Ναυτιλιακή Πολιτική (Msc Marine Policy) από το Cardiff University Business School (Ηνωμένο Βασίλειο] και υποψήφιος Διδάκτωρ Γεωπολιτικής στο ΕΚΠΑ.
ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 3/11/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA