Περιβάλλον και τουρισμός
Παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος σήμερα. Ας την αφιερώσουμε σε κάτι ουσιαστικό αποφεύγοντας τις συνήθεις υμνολογίες. Αφορμή για την επιλογή του θέματος του μηνύματός μας είναι το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ). Διότι τίθεται ξανά το σοβαρό πρόβλημα των επιπτώσεων της τουριστικής δραστηριότητας στο περιβάλλον καθώς και του ρόλου του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού.
Είναι γνωστό ότι συχνά ο τουρισμός καταστρέφει αυτό από το οποίο τρέφεται. Δηλαδή το περιβάλλον: φυσικό, δομημένο, πολιτισμικό, ιστορικό κλπ. Με άλλα λόγια τρώει τις ίδιες του τις σάρκες. Γι’ αυτό και χρειάζεται μεγάλη προσοχή, την οποία δεν φαίνεται να δείχνουν οι κεντρικές κυβέρνησες και τοπικές αυτοδιοικήσεις, μπροστά στο εύκολο και άμεσο κέρδος από τον τουρισμό. Ωστόσο το περιβάλλον, σε όλες τις εκδοχές του, είναι ο βασικός τουριστικός πόρος που αν ‘καταναλωθεί’ σημαίνει την παρακμή και το τέλος του κάθε τουριστικού προορισμού σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.
Χρειάζεται επομένως αυστηρός σχεδιασμός των χρήσεων γης, πράγμα, που δεν είναι σίγουρο ότι κάνει το ΕΧΠ, το οποίο είχε μια περιπετειώδη πορεία που δείχνει πόσο μακριά από τον σωστό τρόπο σχεδιασμού είμαστε και πόσο λίγο προστατεύουμε το περιβάλλον.
Το τωρινό σχέδιο της Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) για το ΕΧΠ είναι ουσιαστικά το τέταρτο στη σειρά που φέρνει το αρμόδιο υπουργείο. Το πρώτο εγκρίθηκε το 2009 και είχε προκαλέσει σωρεία αντιδράσεων από περιβαλλοντικές οργανώσεις και επιστημονικούς φορείς . Το δεύτερο κατά σειρά χωροταξικό πλαίσιο θεσπίζεται το 2013, προκαλώντας και πάλι σοβαρές αντιδράσεις Και τα δύο αυτά χωροταξικά πλαίσια ακυρωθήκαν τελικά από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ).
Ακολούθως, και προκειμένου να καλύψει αυτό το κενό, το ΥΠΕΝ αναθέτει νέα μελέτη ΕΧΠ-Τ στα μέσα του 2018. Η αρχική προθεσμία ολοκλήρωσης της μελέτης (2020) παρατάθηκε με διαδοχικές αποφάσεις. Έτσι, φθάσαμε αισίως στο 2024 με το 3ο σχέδιο να δημοσιοποιείται και να επικρίνεται και πάλι. Εφέτος 2 χρόνια μετά επανέρχεται σε βελτιωμένη υποτίθεται μορφή…μετά από 8 συνολικά χρόνια καθυστέρησή (2018-2026)! Στο μεταξύ η χώρα έμεινε χωρίς χωροταξικό και ο τουρισμός εξαπλώνεται άναρχα.
Δυστυχώς, παρόλο τον ‘καλλωπισμό’ του, το νέο σχέδιο ΚΥΑ συνεχίζει στο ίδιο μοντέλο ανάπτυξης και τουριστικοποιεί άκριτα και επικίνδυνα ολόκληρη σχεδόν τη χώρα, επιτείνοντας την μονοκαλλιέργεια του τουρισμού. Πριμοδοτεί προκλητικά την συγκέντρωση ιδιοκτησιών και τουριστικών εγκαταστάσεων σε λίγα ισχυρά συμφέροντα. Δεν υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα του συνόλου των περιοχών (νησιών, παράκτιων ζωνών κλπ.) και επιτρέπει τουριστικές εγκαταστάσεις σε περιοχές Natura ενώ παραβιάζει το περιβαλλοντικό κεκτημένο. Είναι, με λίγα λόγια, μια ρύθμιση που καθιστά τον τουρισμό γενικό ρυθμιστή του ελληνικού χώρου. Όλα τα υπάρχοντα μέχρι τώρα σχέδια και θεσμικά εργαλεία πρέπει να προσαρμοστούν στις ρυθμίσεις του: τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, τα Θαλάσσια Χωροταξικά, τα ΓΠΣ, τα ΣΧΟΟΑΠ, οι ΖΟΕ κλπ. Ακόμα και τα Περιφερειακά Σχέδια Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή οφείλουν να συμφωνούν με το ΕΧΠ και να εναρμονιστούν προς τις κατευθύνσεις του, ενώ θα έπρεπε να γίνεται το αντίστροφο ! Επίσης τα νέα ΤΠΣ «καπελώνονται» προκαταβολικά από τις ρυθμίσεις του. Ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν ήδη κάνει αυστηρότατη και τεκμηριωμένη κριτική.
Στα νησιά μας, δυστυχώς, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη η εκπόνηση των ΤΠΣ των δημοτικών ενοτήτων των τεσσάρων δήμων, με αποτέλεσμα οι δήμοι να υπόκεινται στις αντιπεριβαλλοντικές διατάξεις του ΕΧΠ-Τουρισμού.
Είναι ανάγκη οι μελετητές και οι δήμοι να κινηθούν αποφασιστικά και να αντισταθούν στις κάθε είδους πιέσεις. Σε μια εποχή που η κλιματική κρίση καλπάζει ολοταχώς, δεν είναι επιτρεπτή καμία ολιγωρία. Επίσης και οι ενεργοί πολίτες και φορείς πρέπει να μπουν στη μάχη της προστασίας του περιβάλλοντος … Αλλιώς το περιβάλλον θα είναι μια χαμένη υπόθεση.
Μπροστά αυτές τις εξελίξεις δικαίως διερωτάται κάθε εχέφρων πολίτης: Τι ακριβώς γιορτάζουμε σήμερα, στην παγκόσμια ημέρα του περιβάλλοντος ;;
«Ανεπτυγμένη» τουριστικά περιοχή στην Κεφαλονιά…
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 5/6/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA