Η τραγωδία στο εργοστάσιο της Βιολάντα στα Τρίκαλα έδειξε ένα κράτος ταχύ, αυστηρό και αποφασισμένο. Πέντε εργαζόμενες νεκρές. Άμεσες συλλήψεις. Προφυλάκιση του ιδιοκτήτη. Σφράγισμα εγκαταστάσεων. Ο μηχανισμός λειτούργησε χωρίς δισταγμό. Η ευθύνη προσωποποιήθηκε. Η ποινική αντιμετώπιση σκληρή.
Στα Τέμπη, όμως, το σκηνικό αλλάζει. Πενήντα επτά νεκροί. Εκατοντάδες τραυματίες. Ένα εθνικό τραύμα. Και όμως, τρία χρόνια μετά, η κοινωνία δεν έχει πειστεί ότι το σύστημα λειτούργησε με την ίδια αποφασιστικότητα απέναντι στις δικές του ευθύνες.
Εδώ δεν μιλάμε για ένα μεμονωμένο επιχειρηματικό σφάλμα. Μιλάμε για ένα πλέγμα κρατικών εποπτικών μηχανισμών, για διοικήσεις, για πολιτικές αποφάσεις, για υποδομές που δεν λειτούργησαν όπως όφειλαν. Μιλάμε για ευθύνη που δεν εξαντλείται σε έναν σταθμάρχη ή σε έναν υπηρεσιακό παράγοντα. Μιλάμε για δομή.
Το κρίσιμο ερώτημα
Η Δημοκρατία θεμελιώνεται στην αρχή ότι ο νόμος είναι ίδιος για όλους. Όχι μόνο για τον μικρό ή τον μεσαίο επιχειρηματία, αλλά και για τους διαχειριστές της εξουσίας. Η ταχύτητα και η αυστηρότητα της ποινικής αντιμετώπισης δεν πρέπει να εξαρτώνται από το ποιος κάθεται στο εδώλιο. Αν το κράτος μπορεί να κινηθεί με αστραπιαία αποφασιστικότητα σε ένα εργοδοτικό τραγικό δυστύχημα, γιατί δεν πείθει ότι επιδεικνύει την ίδια αποφασιστικότητα όταν η τραγωδία αγγίζει τις δικές του δομές;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν αφορά μόνο τις δύο υποθέσεις. Αφορά την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Αφορά την ίδια τη συνοχή της Δημοκρατίας. Διότι τελικά, η διαφορά δεν μετριέται μόνο σε χρόνο ή σε νομικές διαδικασίες. Μετριέται στην αίσθηση δικαιοσύνης. Και όταν αυτή η αίσθηση τραυματίζεται, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς ποινικό. Είναι βαθιά πολιτικό και ηθικό.
Η δομική αυτοπροστασία
Όταν ο υπεύθυνος είναι ιδιώτης, το κράτος εμφανίζεται ως τιμωρός. Όταν ο υπεύθυνος βρίσκεται μέσα στο σύστημα, το κράτος γίνεται διαχειριστής του κινδύνου για τον εαυτό του. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Η πολιτική εξουσία έχει εγγενή τάση αυτοπροστασίας. Δεν πρόκειται για θεωρία συνωμοσίας. Είναι χαρακτηριστικό του συστήματος εξουσίας. Η ιεραρχία λειτουργεί έτσι ώστε η ευθύνη να αποδίδεται προς τα κάτω και να αποδυναμώνεται έως και να μηδενίζεται όσο ανεβαίνει.
Στην υπόθεση των Τεμπών, η αίσθηση που έχει ριζώσει στην κοινωνία είναι ακριβώς αυτή: ότι η ευθύνη κατευθύνθηκε επιλεκτικά σε χαμηλότερα κλιμάκια, ενώ η πολιτική και διοικητική ευθύνη διαχύθηκε μέσα σε επιτροπές, διαδικασίες, νομικές πολυπλοκότητες και χρονοκαθυστερήσεις.
Οι συγγενείς των θυμάτων έφτασαν να απευθυνθούν και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Το γεγονός αυτό από μόνο του αποτελεί πολιτικό κατηγορητήριο: δείχνει έλλειμμα εμπιστοσύνης στους εθνικούς μηχανισμούς ελέγχου και στην ίδια τη δικαιοσύνη.
Το πολιτικό διακύβευμα
Δεν είναι θέμα κομματικής αντιπαράθεσης. Είναι ζήτημα ισονομίας. Αν πέντε θάνατοι οδηγούν άμεσα σε προσωποποίηση και προφυλάκιση, πώς είναι δυνατόν πενήντα επτά θάνατοι να μην έχουν ακόμη οδηγήσει — με την ίδια θεσμική ταχύτητα — σε πλήρη και ορατή ανάληψη ευθύνης σε όλα τα επίπεδα;
Όταν η Δικαιοσύνη δείχνει διαφορετικό πρόσωπο ανάλογα με το ποιος ελέγχεται, τότε το πρόβλημα δεν είναι νομικό. Είναι θεσμικό. Και τελικά είναι πολιτικό.
Η κοινωνία δεν ζητά εκδίκηση. Ζητά συμμετρία. Ζητά να αποδειχθεί ότι ο νόμος δεν γίνεται πιο ήπιος ή αδιάφορος όσο πλησιάζει την εξουσία.
Η ουσία
Το έγκλημα των Τεμπών δεν θα κριθεί μόνο στις δικαστικές αίθουσες. Θα κριθεί στη συλλογική συνείδηση από το αν το σύστημα τόλμησε να στραφεί εναντίον των ίδιων των δομών του. Αν δεν το πράξει, το μήνυμα θα είναι σαφές και επικίνδυνο: ότι το κράτος είναι αμείλικτο προς τα κάτω και επιεικές έως χαριστικό προς τα πάνω. Και αυτό, σε μια δημοκρατία, δεν είναι απλώς αδυναμία. Είναι ρήγμα εμπιστοσύνης.
Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος
Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 20/2/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA