Η τραγωδία της Χίου, με τουλάχιστον δεκαπέντε νεκρούς και είκοσι πέντε τραυματίες, δεν είναι «δυστύχημα». Είναι πολιτικό γεγονός. Είναι το προβλέψιμο αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης στρατηγικής που εφαρμόζεται συστηματικά στα θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης: της αποτροπής με κάθε κόστος, ακόμη και με κόστος ανθρώπινες ζωές.
Η Χίος δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Είναι κρίκος στην ίδια αλυσίδα που περιλαμβάνει το Φαρμακονήσι, τη Λέσβο, τη Σάμο και, κυρίως, την Πύλο. Εκεί όπου εκατοντάδες άνθρωποι πνίγηκαν στα βαθύτερα νερά της Μεσογείου, ενώ οι αρμόδιες αρχές αντάλλασσαν ανακοινώσεις και αρνήσεις ευθύνης. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το μοτίβο επαναλαμβάνεται: καθυστέρηση διάσωσης, αμφισβητούμενοι χειρισμοί, και τελικά μετάθεση ευθυνών στα ίδια τα θύματα.
Οι άνθρωποι που χάθηκαν δεν αναζητούσαν πολυτέλειες ούτε ευκαιρίες ευημερίας. Αναζητούσαν συνθήκες στοιχειώδους επιβίωσης. Και όμως βρήκαν τον θάνατο εντός της ελληνικής επικράτειας, όχι από φυσικό φαινόμενο, αλλά από ανθρώπινη πράξη ή παράλειψη. Αυτό από μόνο του αρκεί για να εγείρει σοβαρό πολιτικό και ηθικό ζήτημα.
Οι επίσημοι ισχυρισμοί για τη Χίο, ότι ένα φουσκωτό σκάφος περίπου οκτώ μέτρων «εμβόλισε» σκάφος μάχης του Λιμενικού, συνιστούν πρόκληση στη λογική. Δεν είναι απλώς γελοίοι. Είναι προσβλητικοί. Πρόκειται για αφήγημα συγκάλυψης. Ένα στρατιωτικού τύπου σκάφος, με υπεροπλία, τεχνολογικά μέσα και πλήρωμα εκπαιδευμένο σε επιχειρήσεις θαλάσσιας επιτήρησης, δεν αιφνιδιάζεται από ένα υπερφορτωμένο πλεούμενο απελπισμένων.
Αν πράγματι δεν αποφεύχθηκε η σύγκρουση, τότε μιλάμε για εγκληματική ανικανότητα. Αν όμως η σύγκρουση ήταν αποτέλεσμα επιθετικών ελιγμών στο πλαίσιο «αποτρεπτικής πρακτικής», τότε μιλάμε για κάτι βαθύτερο και πιο σκοτεινό: για θεσμοθετημένη απανθρωπιά, η οποία έχει μετατραπεί σε άγραφο κανόνα στα σύνορα της Ευρώπης. Μιλάμε για πολιτικό έγκλημα.
Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία χρόνια δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Η φύλαξη των συνόρων έχει αναχθεί σε υπέρτατη αξία, υπεράνω του Διεθνούς Δικαίου, της Σύμβασης της Γενεύης και της υποχρέωσης διάσωσης στη θάλασσα. Η Ελλάδα, ως προκεχωρημένο φυλάκιο αυτής της πολιτικής, έχει επιλέξει να συμμορφωθεί όχι απλώς παθητικά, αλλά με υπερβάλλοντα ζήλο.
Κι εδώ ακριβώς δοκιμάζεται ο ανθρωπισμός μας. Όχι σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά στην πράξη. Δοκιμάζεται ο Ελληνισμός που διδάχθηκε τη φιλοξενία από τον Όμηρο, την ελευθερία από τον Σολωμό και την ιστορική αυτογνωσία από τον Καβάφη. Μια χώρα με μνήμη προσφυγιάς, ξεριζωμού και θαλάσσιων διαβάσεων δεν δικαιούται να παριστάνει τον ανήξερο δήμιο.
Αντί να λειτουργούμε ως αποκούμπι και σανίδα σωτηρίας, λειτουργούμε συχνά ως μηχανισμός φόβου. Κυνηγάμε φαντάσματα «εισβολών», κατασκευάζουμε εχθρούς χωρίς πρόσωπο και βαφτίζουμε την απανθρωπιά «ρεαλισμό». Όμως ο ρεαλισμός που σκοτώνει δεν είναι πολιτική. Είναι ηθική χρεοκοπία. Είναι έγκλημα.
Αρκετά. Η Μεσόγειος έχει γίνει μαζικός τάφος επειδή κάποιοι αποφάσισαν ότι ο θάνατος μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά. Δεν μπορεί. Μπορεί μόνο να μας καταδικάσει ιστορικά. Και η Ελλάδα, αν συνεχίσει έτσι, δεν θα κατηγορηθεί απλώς για αμέλεια. Θα κατηγορηθεί για συνενοχή στο έγκλημα.
Αρκετά. Η Μεσόγειος δεν αντέχει άλλο αίμα. Και η Ελλάδα δεν αντέχει άλλη ντροπή.
Γαβριήλ Μανωλάτος
Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 6/2/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA