Σχολεία με ελλείψεις, ενοίκια που δυσκολεύουν την ανεξάρτητη ζωή, καταγγελίες διαφθοράς και περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές. Οι αφορμές των κινητοποιήσεων διαφέρουν, αλλά επαναφέρουν ένα κοινό ερώτημα: έχουν οι νέοι πραγματικές ευκαιρίες να σχεδιάσουν τη ζωή τους;
Στο Παρίσι, μαθητές διαμαρτύρονται για τις συνθήκες στα σχολεία. Στην Ισπανία, η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ έφερε χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους. Στα Τίρανα, μαθητές και φοιτητές συμμετέχουν σε ευρύτερες κινητοποιήσεις με αιτήματα για αλλαγές στην εκπαίδευση και καταγγελίες διαφθοράς.
Οι διαμαρτυρίες αυτές δεν αποτελούν ένα ενιαίο κίνημα ούτε έχουν την ίδια αιτία. Ωστόσο, φέρνουν στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα για τη ζωή των νέων: αν η εκπαίδευση ανοίγει δρόμους προς την εργασία, αν η εργασία προσφέρει ασφάλεια και αν η ανεξάρτητη ζωή είναι οικονομικά εφικτή.
Γαλλία: οι ελλείψεις στα σχολεία και οι ανισότητες στην εκπαίδευση
Από τα μέσα Σεπτεμβρίου, μαθητές στη Γαλλία διαδήλωσαν για τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, τις υπερπλήρεις τάξεις και τα φθαρμένα σχολικά κτίρια. Πέρα από την καθημερινότητα στις αίθουσες, τα αιτήματα θέτουν ένα ευρύτερο ερώτημα: προσφέρει το δημόσιο σχολείο σε όλους τα εφόδια για το επόμενο βήμα, ανεξάρτητα από την κοινωνική ή οικονομική τους αφετηρία;
Το ερώτημα γίνεται πιο πιεστικό όταν εξεταστεί μαζί με την οικονομική επισφάλεια των νέων. Το 2025, το 25,5% των Γάλλων ηλικίας 15–29 ετών βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 24,2% στην ΕΕ. Παράλληλα, τον Αύγουστο του 2026, η ανεργία στους κάτω των 25 ετών ήταν 20,6%, ενώ η συνολική ανεργία στη Γαλλία έφτανε το 8,2%. Στην ΕΕ, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 15,4% και 6,1%. Αυτή η διαφορά δεν αποδεικνύει ότι οι σχολικές ελλείψεις οδηγούν στην ανεργία, δείχνει, ωστόσο, πόσο δύσκολη παραμένει για πολλούς νέους η μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία και πόσο σημαντική είναι η στήριξη των σχολείων, ιδίως εκείνων που εξυπηρετούν περιοχές και νέους με μεγαλύτερες ανάγκες και λιγότερες ευκαιρίες.
Την ίδια στιγμή, η πρόσβαση σε κατοικία έχει υψηλό κόστος. Στο Παρίσι, ένας στους δύο ενοικιαστές κάτω των 30 ετών δαπανά πάνω από 51% του εισοδήματός του για ενοίκιο. Συμπληρωματικά, η Eurostat καταγράφει ότι το 70% των ηλικιών 20–24 και το 25% των ηλικιών 25–29 είτε συγκατοικεί με τους γονείς του είτε συνεισφέρει στο οικογενειακό εισόδημα ή επωφελείται από αυτό.
Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να λάβουμε υπόψη ότι στο θεσμικό πεδίο, η Γαλλία βαθμολογήθηκε με 66/100 στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς του 2025 και κατατάχθηκε 27η ανάμεσα σε 182 χώρες, καταγράφοντας πτώση κατά μία θέση από την προηγούμενη χρονιά. Η βαθμολογία αποτυπώνει αντιλήψεις για τη διαφθορά στον δημόσιο τομέα, όχι τον αριθμό πραγματικών περιστατικών.
Ισπανία: η έξωση που έδωσε πρόσωπο στη στεγαστική κρίση
Η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμα στη Μαδρίτη όπου ζούσε επί δεκαετίες προκάλεσε διαδηλώσεις σε πολλές ισπανικές πόλεις και αναζωπύρωσε τη συζήτηση για την προστασία των ενοικιαστών.
Για τους νέους, η πίεση αυτή αποτυπώνεται άμεσα στα στοιχεία στέγασης. Το 2025, το 67,1% των Ισπανών ηλικίας 18–34 ετών ζούσε με τουλάχιστον έναν γονέα. Από αυτούς, το 28,3% ανέφερε ότι δεν μπορούσε να πληρώσει ενοίκιο. Επιπλέον, η μέση ηλικία αποχώρησης από την οικογενειακή κατοικία ήταν 30,2 έτη, έναντι 26,3 στην ΕΕ.
Η στεγαστική πίεση δεν εμφανίζεται μεμονωμένα, αλλά συνυπάρχει με αυξημένο κίνδυνο φτώχειας και δυσκολίες στην αγορά εργασίας. Το 2025, το 27,6% των νέων 15–29 ετών στην Ισπανία βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 24,2% στην ΕΕ. Τον Αύγουστο του 2026, η ανεργία κάτω των 25 ετών ήταν 22,7%, ενώ η συνολική ανεργία έφτανε το 10%. Όταν η ανεργία των νέων είναι υπερδιπλάσια της συνολικής και η κατοικία απορροφά μεγάλο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, η καθυστέρηση της αυτονόμησης δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο σε προσωπική επιλογή.
Αντίστοιχα, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποτελεί μέρος της δημόσιας συζήτησης. Η Ισπανία έλαβε 55/100 στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς του 2025 και βρέθηκε στην 49η θέση ανάμεσα σε 182 χώρες. Η βαθμολογία δεν συνδέει τη διαφθορά με τις διαδηλώσεις για τη στέγη, μας υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι η διαφάνεια και η λογοδοσία έχουν σημασία όταν οι πολίτες ζητούν πιο αποτελεσματικές δημόσιες παρεμβάσεις.
Αλβανία: οι διαδηλώσεις και το ερώτημα των προοπτικών
Στα Τίρανα, μαθητές και φοιτητές βγήκαν στους δρόμους τον Οκτώβριο, ζητώντας αλλαγές στην εκπαίδευση και διαμαρτυρόμενοι για το κόστος σπουδών και τη διαφθορά. Οι κινητοποιήσεις εντάχθηκαν σε ευρύτερο αντικυβερνητικό κίνημα, στο οποίο εκφράζονται επίσης η δυσαρέσκεια για την ακρίβεια και η έλλειψη προοπτικών. Έτσι, η παρουσία των νέων φέρνει στην ίδια πολιτική συζήτηση τόσο τις συνθήκες στις σχολές όσο και τις δυνατότητες που ανοίγονται μετά την αποφοίτηση.
Η αλβανική οικονομία έχει μεγεθυνθεί τα τελευταία χρόνια, αυτό όμως δεν εγγυάται από μόνο του ότι βελτιώνονται οι συνθήκες για όλους. Το 2025, το 19% του πληθυσμού βρισκόταν σε σχετική φτώχεια και το 31,2% αντιμετώπιζε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση. Οι δύο δείκτες αποτυπώνουν διαφορετικές όψεις της ανασφάλειας: ο πρώτος αφορά το εισόδημα σε σχέση με το εθνικό όριο φτώχειας, ενώ ο δεύτερος την αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών.
Για τους νεότερους, η ανασφάλεια αφορά και την πρόσβαση στην εργασία. Για το 2025, η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι η ανεργία ήταν στο 10,9% συνολικά και στο 25,6% για τους νέους 15–24. Παράλληλα, η μέση ηλικία αποχώρησης από το σπίτι των γονιών εκτιμάται στα 30,9 έτη, έναντι 26,3 στην ΕΕ.
Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, η βαθμολογία της Αλβανίας στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς έχει ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια συζήτηση: 39/100 και 91η θέση ανάμεσα σε 182 χώρες το 2025. Ο δείκτης δεν καταγράφει πραγματικά περιστατικά. Ωστόσο, οι καταγγελίες των διαδηλωτών καθιστούν αναγκαία τη συζήτηση για περισσότερη διαφάνεια και λογοδοσία, καθώς και για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Κοινωνική προστασία για ένα ισότιμο μέλλον
Πίσω από τα στατιστικά υπάρχουν εκατομμύρια νέοι και νέες που δυσκολεύονται να κάνουν τα όνειρά τους πράξη. Οι αριθμοί αναδεικνύουν πώς διαφορετικά εμπόδια μπορούν να αλληλοενισχύονται: οι ελλείψεις στην εκπαίδευση περιορίζουν τις επιλογές, η ανεργία καθυστερεί την οικονομική ανεξαρτησία και το κόστος κατοικίας μπορεί να παρατείνει την εξάρτηση από την οικογένεια. Η ευρωπαϊκή εικόνα ενισχύει αυτή την ανησυχία: από το 2010, οι τιμές κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 55,4% και τα ενοίκια κατά 26,7%, συχνά με ταχύτερο ρυθμό από το διαθέσιμο εισόδημα.
Είναι προδήλως φανερό ότι η όξυνση των ανισοτήτων πλήττει περισσότερο όσους ξεκινούν με λιγότερους πόρους. Γι’ αυτό οι λύσεις για ένα καλύτερο μέλλον χρειάζεται να συνδέουν την εκπαίδευση, την εργασία και τη στέγαση: επαρκής στελέχωση και συντήρηση των σχολείων, αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας, περισσότερες κοινωνικές και προσιτές κατοικίες, στοχευμένη στήριξη ενοικίου και ουσιαστική προστασία των ενοικιαστών. Ταυτόχρονα, οι νέοι πρέπει να έχουν λόγο στον σχεδιασμό πολιτικών που επηρεάζουν τις σπουδές, την απασχόληση και τη δυνατότητά τους να ανεξαρτητοποιηθούν.
Το κοινωνικό κράτος και η κοινωνική προστασία δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε οι δυνατότητες των νέων να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από τους πόρους της οικογένειας ή τον τόπο όπου μεγάλωσαν. Όταν μια οικογένεια με χαμηλό εισόδημα δεν μπορεί να στηρίξει τη μετάβαση ενός νέου στο επόμενο βήμα, η εξάρτηση μπορεί να παρατείνει τον φαύλο κύκλο της φτώχειας και να περιορίσει τις ευκαιρίες της επόμενης γενιάς.
Η πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, αξιοπρεπή εργασία και προσιτή στέγη μπορεί να δώσει στους νέους περισσότερο χώρο να σχεδιάσουν τη ζωή τους. Η πρόοδος σε αυτούς τους τομείς δεν αφορά μόνο τη δική τους γενιά, αλλά συμβάλλει σε κοινωνίες πιο δίκαιες, αλληλέγγυες και ανθεκτικές. Το μέλλον θα δείξει αν οι σημερινές κινητοποιήσεις θα οδηγήσουν σε πολιτικές που ανταποκρίνονται ουσιαστικά στα αιτήματα των νέων…
Γιώργος Κουλούρης, HuffPost
ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 19/10/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA