Κατόπιν παραμονῆς τοῦ Λαμαρτίνου εἰς Λάρνακα ἐπί τινας ἀκόμη ἑβδομάδας τήν 30ην Ἀπριλίου, 1833, αὐτός καί ἡ συνοδεία του ἀνεχώρησαν. Ἐχρειάσθησαν 3 ἡμέρας πλοῦ διά νά φθάσωσιν εἰς τό δυτικόν ἂκρον τῆς Κύπρου τήν Πάφον. Κατά τόν πλοῦν των εἶδον καί πάλιν εἰς τό βάθος τῆς Νήσου νά ὑψώνηται τό ὂρος Ὂλυμπος. Ἐπέρασαν ἐξ ἀποστάσεως ἀπό τήν Ἀμαθοῦντα καί μετά ἀνοικτά τῆς Λεμεσοῦ καί ἐν τέλει τῆς Πάφου. Τώρα ἦτο ἡ ἐποχή τῆς Ἀνοίξεως εἰς Κύπρον καί ἡ Νῆσος ἦτο πανεύμορφος. Ὁ Λαμαρτῖνος περιγράφει: «Αὐτή ἡ Νῆσος θά ἠδύνατο νά εἶναι ἡ ὡραιοτέρα ἀποικία εἰς τήν περιοχήν τῆς Ἀνατολῆς. Ὁ πληθυσμός της ἦτο μόνον 30.000 κάτοικοι, ἀλλά θά ἠδύνατο νά θρέψῃ μέχρι καί 2 ἑκατομμύρια κατοίκους. Ἡ Νῆσος ἦτο παντοῦ καλλιεργήσιμος, παντοῦ εὒφορος, δασώδης, καλῶς ὑδρευομένη ἀπό τήν βροχήν, μέ ὃρμους καί φυσικούς λιμένας εἰς ὃλας τάς πλευράς της. Τοποθετημένη δέ μεταξύ τῆς Συρίας, τῆς Καραμανίας, τῶν Νήσων τοῦ Αἰγαίου, τῆς Αἰγύπτου καί τῶν ἀκτῶν τῆς Εὐρώπης, ἡ Κύπρος θά ἠδύνατο νά εἶναι κάλλιστα, ἒγραψεν ὁ Λαμαρτῖνος ἐπί λέξει, «ὁ Κῆπος τοῦ Κόσμου».
(Ἐδῶ ὁ ὁμιλῶν κρίνει ἀναγκαῖον νά προβῇ εἰς μίαν παρένθεσιν διά τόν ὡς ἂνω χαρακτηρισμόν τῆς Κύπρου ὑπό τοῦ Λαμαρτίνου διά τήν Κύπρον ὡς «ὁ Κῆπος τοῦ Κόσμου!» «CHYPRE – Le Jardin du Monde ! » (Εἰς τήν Ἀγγλικήν: «CYPRUS – The Garden of the World !») Εἶμαι βέβαιος, ὃτι ἐκ παραλλήλου πρός τό « Welcome, Sir, to Cyprus » τοῦ Σαιξπήρου εἰς τόν «Ὀθέλλον» καί ἡ περιγραφή αὐτή τοῦ Λαμαρτίνου διά τήν Κύπρον ὡς «Ὁ Κῆπος τοῦ Κόσμου» θά ἠδύνατο κάλλιστα νά χρησιμοποιηθῇ σήμερον ὡς slogan διά τήν τουριστικήν προβολήν τῆς Νήσου μας κυρίως πρός τούς Γαλλοφώνους λαούς, ὃπου οἱ πάντες γνωρίζουσι περί τοῦ Λαμαρτίνου. Ὁ Λαμαρτῖνος δέν γράφει διά ἓνα κῆπον «τῆς περιοχῆς τῆς (Ἀνατολικῆς) Μεσογείου» ἢ «τῆς Εὐρώπης», ἀλλά «τοῦ κόσμου», δηλ. ὃλου τοῦ κόσμου.
Εἰς τήν Ῥόδον ἒφθασεν ὁ Λαμαρτῖνος ἀρχάς Μαΐου, 1833, ὡς ἀνεφέρθη, ὃπου ἢδη ηὑρίσκετο καί ὁ φυγαδευθείς ὑπό τοῦ κ. Bottu Νικόλαος. Οἱ δύο ἂνδρες ὡς ἦτο προσχεδιασμένον συνηντήθησαν καί πάλιν εἰς ἓν ὀρεινόν ἀπόμερον μονοπάτι τῆς Ῥόδου. Ὁ Λαμαρτῖνος περιγράφει τήν νέαν συνάντησίν των ὡς κάτωθι: «… Εἰς ἓν ἀπόμακρον μονοπάτι εἰς ἓν βουνόν τῆς Ῥόδου συνήντησα τόν Κύπριον ὁπλαρχηγόν, ἐνδεδυμένον Εὐρωπαϊκά, ἀλλά φορῶντα Ἑλληνικόν σκοῦφον καί ἒχοντα μίαν μακράν λευκήν γενειάδα… Ἦτο ὁ Νικόλαος Θησέως, ὁ ἀνεψιός τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τῆς Κύπρου Κυρίλλου, ὁ ἡγέτης τῶν Ἀπελευθερωτικῶν Ἀγώνων τῆς Νήσου.»
Ὁ Λαμαρτῖνος συνεχίζων τό ταξείδιόν του ἀπό τήν Ῥόδον πρός τήν Κωνσταντινούπολιν, δι’ ἀσφάλειαν τοῦ Νικολάου Θησέως τόν ἐπῆρε μαζί του πρός συνάντησίν του ἐκεῖ μέ τόν Γάλλον πρέσβυν εἰς Κωνσταντινούπολιν, διά νά βοηθήσῃ καί αὐτός νά ἐπιστραφῇ ἡ περιουσία τῆς οἰκογενείας τῶν Θησέων, τήν ὁποίαν τούς κατέσχον οἱ Τοῦρκοι εἰς Κύπρον κατά τήν ἐξέγερσίν των. Δυστυχῶς δέν ἐπέτυχον εἰς τήν προσπάθειάν των αὐτήν, καθώς ὁ Γάλλος πρέσβυς εἰς Κωνσταντινούπολιν μετά τήν ἀναχώρησιν τοῦ Λαμαρτίνου ἀπό τήν Κωνσταντινούπολιν, ὃπου παρέμεινε μόνον ὀλίγας ἠμέρας, αὐτός μή γνωρίζων τόν Νικόλαον Θησέως, ὠλιγώρησεν καί δέν προέβη εἰς συνεχεῖς προσπαθείας πρός βοήθειαν τοῦ Κυπρίου ἀγωνιστοῦ.
Ἒτσι ὁ Νικόλαος Θησέως μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἒφυγεν ἀπό τήν Κωνσταντινούπολιν διά τήν Γαλλίαν, ὃπου παρέμεινεν 6 ἒτη. Τῷ 1839 ἐπέστρεψεν εἰς Ἑλλάδα, ἡ ὁποία τόν διώρισε Πρόξενόν της εἰς Βηρυτόν. Τῷ δέ 1854 ὁ Νικόλαος Θησέως κατόπιν ἀσθενείας του ἀπεβίωσεν.
Εἶναι πολύ ἐνδιαφέρουσα ἐπίσης ἡ κατωτέρω περιγραφή τοῦ Λαμαρτίνου διά τόν Κύπριον ἡγέτην τῆς τριπλῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1833 Νικόλαον Θησέως: «Εἶναι εἷς ἂνθρωπος ὃστις διαρκῶς παίζει τήν ζωήν του μέ τήν μοῖραν του. Ὡς ἂτομον ἒχει πνεῦμα σπινθηροβόλον καί τολμηρόν, ὁμιλεῖ ὃλας τάς γλώσσας, γνωρίζει ὃλας τάς χώρας καί εἶναι πολύ ἐνδιαφέρων καί ἀνεξάντλητος ὡς συνομιλητής. Εἶναι ἀκόμη ταχύς εἰς τήν πρᾶξιν καί εἰς τήν σκέψιν. Εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν πού ἡ διαρκής κίνησις εἶναι ἡ φύσις των καί πετοῦσιν εἰς τήν δίνην τῶν ἐπαναστάσεων, ὃπως τά πουλιά εἰς τήν καταιγίδα.»
ΕΠΙΛΟΓΟΣ – ΚΑΤΑΚΛΕΙΣ
Κλείων τήν παροῦσαν διάλεξιν θά ἢθελον νά σᾶς ἀναφέρω ὡς κατακλεῖδα ἐν ταχυτάτῃ συντομίᾳ κάποιας πολύ σοβαράς σκέψεις, ἀπόψεις καί ἀποφάσεις τοῦ Alphonse de Lamartine ὡς Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας καί ἀρίστου Πολιτικοῦ, συγγραφέως καί ταξειδευτοῦ, πού ἀπεικονίζουσι τόν ὑπέροχον χαρακτῆρα καί κρίσιν τοῦ μοναδικοῦ αὐτοῦ ἀνδρός:
α) Ἡ πρώτη σημείωσις εἶναι τό πῶς ἒσωσε καί διετήρησε, χάριν εἰς τήν ἐπιμονήν του, τήν ὓπαρξιν τῆς Τριχρώμου ἐπισήμου Γαλλικῆς Σημαίας, ὡς ὑπάρχει αὓτη μέχρι σήμερον, διότι τότε πολλοί εἰς Γαλλίαν ἢθελον νά τήν ἀλλάξωσι καί νά ἐπιβάλωσιν ὡς μόνιμον τήν ἐπαναστατικήν σημαίαν. Τί εἶπεν ὁ Λαμαρτῖνος ὡς Ὑπουργός τῶν Ἐξωτερικῶν, κατά τήν ὁμιλίαν του εἰς τό Δημαρχεῖον τῶν Παρισίων (Hotel de Ville), διά τήν διατήρησιν τῆς Tricolore – τῆς Τριχρώμου Σημαίας τῆς Γαλλίας Bleu, Blanc,, Rouge, ὡς τοῦ Ἐθνικοῦ Συμβόλου τῆς Χώρας, καί ἀπῄτησε νά μήν ἀλλαγῇ αὓτη μέ οἱανδήποτε ἂλλην σημαίαν. Αἱ θέσεις καί ἀπόψεις του ἐπί τοῦ θέματος δεικνύουσι τόν βαθύτατον πατριωτισμόν του:
«… Ἐάν ἀποσπάσητε τήν Tricolore ἀπό ἐμέ (ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν), θά μοῦ ἀποσπάσητε τό ἣμισυ τῆς ἐξωτερικῆς δυνάμεως τῆς Γαλλίας! Διότι ἡ Εὐρώπη μόνον αὐτήν τήν Tricolore ἀναγνωρίζει ὡς τήν Σημαίαν τῶν Ἡττῶν της καί τῶν Νικῶν μας…. Αὐτή μόνη εἶναι ἡ Σημαία τῆς Γαλλίας, εἶναι ἡ Σημαία τῶν Νικηφόρων Στρατειῶν μας, εἶναι ἡ Σημαία τῶν Θριάμβων μας, πού πρέπει νά ὑψώνηται ἒναντι τῆς Εὐρώπης. Ἡ Γαλλία καί ἡ Τρίχρωμος Σημαία εἶναι ἡ μία καί μόνη Σκέψις, ἡ Ἀντίληψις τῆς Χώρας μας, τό ἲδιον τό Γόητρόν της, ὁ ἲδιος ὁ Τρόμος, ὃταν παραστῇ ἀνάγκη, διά τούς ἐχθρούς μας»!
β) Ὡς δεύτερον μέγα ἐπίτευγμα τοῦ Λαμαρτίνου, πού ἐτελεσφόρησε κατά τήν περίοδον τῆς Δευτέρας Δημοκρατίας, ὑπῆρξαν αἱ ἐπιτυχεῖς προσπάθειαί του νά καταργήσῃ τήν Δουλείαν καί ἐπίσης τήν Ποινήν τοῦ Θανάτου καί ἀκόμη τῆς Διαφυλάξεως μέ Εὐλάβειαν τοῦ Δικαιώματος Ἐργασίας ὃλων τῶν ἐργαζομένων.
γ) Διά τόν ὀφειλόμενον σεβασμόν ὃλων πρός τούς ἀρχιερεῖς καί ἱερεῖς καί τήν θέσιν των εἰς τήν κοινωνίαν, ὁ Λαμαρτῖνος ἐξέφρασε τάς κάτωθι θέσεις: «Ὁ ἱερεύς ἒχει ἀποστολήν νά παρηγορῇ τούς ἐν λύπῃ εὑρισκομένους, καί νά ἁπαλύνῃ τούς πόνους τοῦ σώματος καί τῆς ψυχῆς. Εἰς τήν θύραν τοῦ ἱερέως ἒρχονται κατά τόν ἲδιον τρόπον καί οἱ πλούσιοι καί οἱ πτωχοί. Ὁ ἱερεύς δέν ἀνήκει εἰς καμμίαν κοινωνικήν τάξιν ἢ κόμματα, ἐπειδή ἀνήκει εἰς ὃλους καί ἐξ ἲσου. Ὁ λόγος του εἶναι ἐμπνευσμένος ἐκ τῶν Ἂνω (δηλ. τοῦ Θεοῦ), πίπτει δέ ἐπί τῶν σκέψεων καί τῶν καρδιῶν ὃλων (δηλ. ὃλου τοῦ ποιμνίου του καί ἂνευ περιορισμῶν ἐκφράζει τήν αὐθεντίαν του ὡς θεϊκοῦ ἀπεσταλμένου καί μέ τήν ἐπιβάλλουσαν δύναμιν τῆς ἀμέμπτου Πίστεως».
δ) Εἰς τάς περιγραφάς του ὁ Λαμαρτῖνος εὑρίσκει τήν εὐκαιρίαν νά περιγράψῃ καί τάς γυναῖκας τῆς Ἑλλάδος. Λέγει: «Ἒχουσι πανεύμορφην κορμοστασιάν, ὃταν τάς βλέπῃς νά κάθηνται εἰς τάς βεράντας τῶν οἰκιῶν των. εἰς τό φεγγαρόφωτον. Τά μάτια των εἶναι ὡς τῶν Ἰταλίδων, ἀλλά γλυκύτερα, ντροπαλότερα καί διαπεραστικώτερα καθώς ἐκπέμπουσι τρυφερότητα καί ἀγάπην. Αἱ κινήσεις τῶν Ἑλληνίδων εἶναι ἁπαλαί καί μέ χάριν. Τό μέτωπόν των εἶναι πλατύ, λευκόν καί στιλπνόν, ὡς ἐκεῖνον τῶν ὡραίων Ἑλβετίδων καί Ἀγγλίδων. Καί ἀκόμη ἒχουν τήν μύτην ἲσιαν, ἡ ὁποία δίδει εἰς αὐτάς μίαν μεγαλοπρέπειαν καί εὐγένειαν εἰς τήν φυσιογνωμίαν. Φαίνονται τόσον γλυκά τά χαρακτηριστικά των, πού δι’ ἓνα Εὐρωπαῖον, ὁ ὁποῖος εἶναι συνηθισμένος νά βλέπῃ τήν φυσιογνωμίαν τῶν γυναικῶν τῆς Εὐρώπης μέ χαρακτηριστικά κουρασμένα καί τραβηγμένα, βλέπει ἐπί τέλους πρόσωπα τόσον ἁπλᾶ, τόσον ἁγνά καί τόσον ἢρεμα. «Ἡ κοινωνία, συνεχίζει ὁ Λαμαρτῖνος, καί ὁ πολιτισμός εἶναι ὁλοφάνερα ἐχθροί τῆς φυσικῆς ὁμορφιᾶς. Αἱ φυσιογνωμίαι εἰς τήν Εὐρώπην ἒχουν κάτι τό συγκεχυμένον καί τό ἀβέβαιον, πού καταστρέφουσι τήν ἁπλότητα καί τήν χάριν».
ε) Καί τέλος ὡς κυριωτέραν κατακλεῖδα ὁ ὁμιλῶν ἒχει ἐπιλέξει νά σᾶς ἀναφέρῃ τήν πρώτην ἐντύπωσιν καί σκέψεις τοῦ Λαμαρτίνου διά τήν Ἑλλάδα, ὃταν πρωταντίκρυσε νά διαγράφωνται εἰς τόν ὁρίζοντα ἀπό τήν θάλασσαν τά ὀρεινά τοπία τῆς Πελοποννήσου.
«Αὐτό τό σύνολον τῶν ὀρέων, πού ὁμοιάζουν ὡς μία μικρά νῆσος εἰς ἓνα Ὠκεανόν καί παρουσιάζονται ὡς ἓν μικρόν στίγμα ἐπί τοῦ χάρτου, αὐτό τό μικρόν στίγμα ἀπό μόνον του παρήγαγε περισσότερον θόρυβον, δόξαν, λάμψιν καί ἀρετάς … ἀπό ὃσα ὁλόκληροι μεγάλαι ἢπειροι. Ἀπό αὐτάς τάς μαγευτικάς νήσους καί τά ὂρη των ἐξεπήδησαν συγχρόνως ὁ Μιλτιάδης, ὁ Λεωνίδας, ὁ Θεμιστοκλῆς, ὁ Θρασύβουλος, ὁ Ἐπαμεινώνδας, ὁ Δημοσθένης, ὁ Ἀλκιβιάδης, ὁ Περικλῆς, ὁ Πλάτων, ὁ Σωκράτης, ὁ Ἀριστείδης, ὁ Φειδίας… κ.ἂ. Αὐτή ἡ Γῆ κατενίκησε 2 (δύο) ἑκατομμύρια Περσικοῦ στρατοῦ τοῦ Ξέρξου, αὐτή ἡ Γῆ ἳδρυσεν ἀποικίας της εἰς τό Βυζάντιον, τήν Ἀσίαν, τήν Ἀφρικήν καί ἐδημιούργησε τάς Τέχνας διά τοῦ πνεύματος καί τῶν χειρῶν της. Καί ὃλα αὐτά συνέβησαν ἐντός μόνον 1 ½ αἰῶνος, κατά τήν διάρκειαν τοῦ ὁποίου ἐτελειοποίησε τά πάντα εἰς τοιοῦτον βαθμόν τελειότητος, πού σύν τῷ χρόνῳ ταῦτα ἐτυποποιήθησαν, χωρίς ποτέ νά ξεπερασθῶσιν. Αὐτή εἶναι ἡ Γῆ, τῆς ὁποίας ἡ Ἱστορία εἶναι ἡ ἱστορία μας, τῆς ὁποίας ὁ Ὂλυμπος ἐξακολουθεῖ νά εἶναι ὁ οὐρανός τῆς φαντασίας μας. Ἀπό αὐτήν τήν Γῆν ἐξεπέταξαν ἀνά τό παγκόσμιον ἡ Φιλοσοφία καί ἡ Ποίησις καί τώρα ἐπανέρχονται καί πάλιν εἰς αὐτήν, ὃπως τά μικρά παιδάκια ἐπιστρέφουσιν εἰς τό λίκνον των … Διά τήν Ἑλλάδα παραμένει πάντοτε εἰς τήν καρδίαν μου κάτι τό Ἃγιον, τό Ἡδύ (γλυκύ) καί τό Ἀρωματῶδες, πού ἀνέρχονται ὃλα μέσα μου καί γεμίζουσι τήν ψυχήν μου. Εὐχαριστῶ τόν Θεόν, πού μέ ἠξίωσε νά ἰδῶ αὐτόν τόν τόπον – αὐτήν «τήν Χώραν τῶν μεγάλων Ἐπιτευγμάτων», ὡς ἒλεγε διά τήν Πατρίδα του ὁ Ἐπαμεινώνδας».
Εἶμαι βέβαιος, ὃτι καί σεῖς, ἀγαπηταί ἀκροάτριαι καί ἀγαπητοί ἀκροαταί, αὐτούς τούς λόγους τοῦ Λαμαρτίνου πρωταντικρύζοντος τάς Ἑλληνικάς ἀκτάς τῆς Πελοποννήσου, τούς θεωρῆτε καί σεῖς μοναδικούς καί ἀπαραμίλλους καί ὃτι ἡμεῖς ὃλοι οἱ ἀπανταχοῦ Ἓλληνες τῆς σήμερον, συμπεριλαμβανομένων καί ἡμῶν τῶν Κυπρίων, ἒχομεν μέγιστον καθῆκον καί ὑποχρέωσιν νά τούς φυλάττωμεν εἰς τάς ψυχάς μας ὡς αἰώνιον πολύτιμον φυλακτόν καί μάλιστα νά τούς ἐξυψώνωμεν μέ κάθε εὐκαιρίαν μέ σύνεσιν, ἐπιμέλειαν καί πάντοτε ὁμοψυχοῦντες εἰς ἒτι ὑψηλότερα ἐπίπεδα ἐπιτευγμάτων, διαμορφώνοντες μίαν ἰδικήν μας σύγχρονον ἒνδοξον Ἑλληνικήν Ἱστορίαν.
Λάμπης Γ. Κωνσταντινίδης
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 17/10/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA