Ἀπό τάς χιλιάδας τῶν ἐρειπίων πού ἀπετέλουν τάς Ἀθήνας καί τά ὁποῖα ἐθρυμμάτισαν τά κανόνια τῶν Τούρκων καί τά διέσπειρον εἰς τάς γύρω κοιλάδας καί εἰς τούς δύο λόφους πρός τούς ὁποίους ἐξετείνετο ἡ πόλις τῆς θεᾶς Ἀθηνᾶς, ἐγείρεται ἓν ὓψωμα, ἡ Ἀκρόπολις, καθέτως πρός ὃλας τάς πλευράς της. Αὐτό τό ὓψωμα τῆς Ἀκροπόλεως ὁμοιάζει μέ ἓν ὑπέροχον βάθρον, τοῦ ὁποίου ἡ κορυφή εἶναι προγραμματισμένη νά δέχηται ἐπ’ αὐτῆς τούς χώρους τῶν ναῶν της. Ἒχει μῆκος περίπου 500 ποδῶν καί πλᾶτος 200 ἓως 300 ποδῶν. Ἐπικρατεῖ δέ ὃλων τῶν λόφων πού ἀποτελοῦσι τάς ἀρχαίας Ἀθήνας καί κοιλάδας τοῦ Πεντελικοῦ ὂρους τῆς διαδρομῆς τοῦ Ἰλυσσοῦ ποταμοῦ, τῆς κοιλάδος τοῦ Πειραιῶς ἐκτεινομένης μέχρι τήν Κόρινθον, τήν Σαλαμῖνα καί τήν Αἲγιναν, ὃπου ἀκτινοβολεῖ ἐκεῖ ὁ Ναός τῆς Ἀφαίας Ἀθηνᾶς.
Ἀλλά ποῖον ὁρίζοντα θά ἒπρεπε νά εἶχεν ὁ Πλάτων ἀπό ὃπου ἐδίδασκεν; Ὁπωσδήποτε ἐκεῖνον μέ τήν ὁλοζώντανην Ἀθήναν μέ τούς χιλίους ναούς της, ἡ ὁποία ἒσφιζεν ἀπό ζωήν ὡς μία ὑπερπλήρης κυψέλη! Ἢ ἐκεῖνον τόν ὁρίζοντα, ὃπου τά Μακρά Τείχη Ἀθηνῶν – Πειραιῶς ἒφθανον μέχρι τήν θάλασσαν, μέ τούς πολίτας τῶν δύο πόλεων νά πηγαινοέρχωνται καί νά φθάνωσι μέχρι τά κύματα τῆς θαλάσσης; Ἢ ἀκόμη ἐκεῖνον, πού ὃλη ἡ γύρω ἀκτή μέχρι καί τήν Κόρινθον ἦτο καταπρασίνη ἀπό τά δάση καί τούς βοσκοτόπους, τά ἐλαιόδενδρα καί τούς ἀμπελῶνας μέ τάς γύρω πόλεις νά στολίζωσι πανταχόθεν αὐτήν τήν ὑπέροχον ζώνην τῆς Φύσεως! Παρακαλῶ προσέξετε ἰδιαιτέρως αὐτό τό σημεῖον. Βλέπω μέ τήν φαντασίαν μου ἀκόμη, ἀπό τήν πλευράν τῆς πόλεως τόν εὐσεβῆ λαόν τῶν Ἀθηνῶν προσερχόμενον εἰς τήν Ἀκρόπολιν διά νά παρακαλέσωσι καί νά καπνίσωσι τήν θεάν Ἀθηνᾶν εἰς τήν θέσιν τῆς ἀπηγορευμένης ὑπό τῶν Τούρκων Παναγίας. (Σημ. ὁμιλοῦντος: Αὐτή ἡ πληροφορία τοῦ Λαμαρτίνου εἶναι πολύ ἐνδιαφέρουσα: Τό ὃτι αἱ Ἀθηναῖαι καί οἱ Ἀθηναῖοι ἐκάπνιζον τήν θεάν Ἀθηνᾶν ἐπί τῆς Ἀκροπόλεως, εἰς τήν θέσιν τῆς Παναγίας μας, ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν, τῆς ὁποίας οἱ Τοῦρκοι κατακτηταί ἀπηγόρευον τήν λατρείαν της! )
Καί τελειώνει ὁ Λαμαρτῖνος τήν περιγραφήν τοῦ Παρθενῶνος ὡς ἐξῆς: Οἱ ἐξωτερικοί του τοῖχοι, ἐσκαλισμένοι ἀπό τόν Φειδίαν, διετηροῦντο ἀκόμη. Ὁ Παρθενών ἦτο ἐξ ὁλοκλήρου ἐκτισμένος ἀπό λευκόν Πεντελικόν μάρμαρον. Εἶχε σχῆμα ὀρθογώνιον καί τό περιστύλιον του ἀπετελεῖτο ἀπό 46 κολώνας δωρικοῦ ῥυθμοῦ. Ἡ βάσις ἑκάστης κολώνης ἒχει διάμετρον 6 ποδῶν καί ὓψος 34 ποδῶν. Αἱ κολῶναι στηρίζονται ἐπί τοῦ δαπέδου ἂνευ βάσεως καί εἰς κάθε ἂκρην τοῦ Παρθενῶνος τό περιστύλιον ἀπετελεῖτο ἀπό 6 κολώνας. Αἱ διαστάσεις τοῦ Ναοῦ ἀνείρχοντο εἰς 228 πόδας μῆκος ἐπί 102 ποδῶν πλᾶτος καί ὓψος 66 ποδῶν. «Ἒπρεπε νά πλησιάσῃς τόν Παρθενῶνα διά νά ἀντιληφθῇς τόν πλοῦτον τῶν ὑλικῶν καί τήν ἀμίμητον τελειότητα τῶν διακοσμήσεων καί τῶν λεπτομερειῶν. Ὁ Περικλῆς ἠθέλησε νά δημιουργήσῃ μίαν σύνθεσιν «τόσον ἐξ ὃλων τῶν ἀριστοτεχνημάτων τοῦ πνεύματος καί τῆς ἀνθρωπίνης χειρός, ὃσον καί μέ μίαν βαθεῖαν λατρείαν εἰς τά θεῖα. Τά ὀνόματα τῶν δημιουργῶν τοῦ Παρθενῶνος καί ὃσων εἰργάσθησαν διά τήν ἀνέγερσιν καί τό στόλισμα τοῦ ἀπαραμίλλου Μνημείου τοῦ Ναοῦ τοῦ Παρθενῶνος ἒχουν μείνει ἀθάνατα εἰς τήν αἰωνιότητα.»
Ἂς λησμονήσωμεν ὃμως τό παρελθόν, γράφει ὁ Λαμαρτῖνος, καί ἂς κυττάξωμεν τώρα ὁλόγυρά μας, ὃπου ἂφησαν τά ἰχνη των οἱ αἰῶνες, οἱ πόλεμοι, αἱ θρησκεῖαι τῶν βαρβάρων καί τῶν ἠλιθίων κατακτητῶν τῶν καταπατούντων τόν Παρθενῶνα ἐπί χιλιετίας. Κάποιαι κολῶναι ἒκειντο ἐπί τοῦ ἐδάφους, ἡ μία ἐπί τῆς ἀλλης. Τά ῥαγίσματά τῶν κιόνων εἶναι κατάλευκα, ὡς κατειργασμένον ἐλεφαντοστοῦν, πού ἒδιδε τήν ἐντύπωσιν ὃτι μόλις χθές ἐτελείωσαν καί ἐτοποθετήθησαν. Ὃλαι αὐταί αἱ ἐπιδράσεις σχηματίζουσιν ἓν χάος ἀπό μάρμαρα, πεταγμένα, στοιβαγμένα ἀκατάστατα, πού φαίνονται παράξενα κατά ἓνα μεγαλειώδη τρόπον. Ἀπό μακρυά ὡμοίαζον ὡς τεράστια κύματα πού ἒσπαζον εἰς τούς βράχους ἑνός ἀκρωτηρίου. Κοιτάζων ταῦτα εἶχε κάποιος τήν αἲσθησιν ὃτι αὐτά εἶναι κάτι τό ζωντανόν. Εἶναι ἡ μεγαλειωδεστέρα ἐντύπωσις τῶν ἱερῶν αὐτῶν ἐρειπίων, πού ἠδυνήθησαν οἱ ἂνθρωποι νά δημιουργήσωσιν ἀνά τούς αἰῶνας.
Ὃταν εἰσέρχησαι σήμερον εἰς τόν Ναόν τῆς Θεᾶς Ἀθηνᾶς, τόν Παρθενῶνα, νομίζεις ὃτι εὑρίσκεσαι ἐκεῖ ὡς ἐάν μόλις εἶχε τελειώσει τό οἰκοδόμημα: Οἱ ἐσωτερικοί τοῖχοι διατηροῦνται ἀκόμη εἰς καλήν κατάστασιν, τά μάρμαρα στιλπνά λάμπουσιν, αἱ κολῶναι εἶναι εὐθεῖαι καί ἀνέγγικται. Μόνον ὁ ἀκτινοβολῶν οὐρανός εἶναι ἡ στέγη τοῦ Παρθενῶνος καί διά μέσου τῶν κιόνων του ὁ ὀφθαλμός βυθίζεται εἰς τόν τεράστιον ὁρίζοντα τῆς Ἀττικῆς. Γύρω τοῦ Ναοῦ τά πολυάριθμα θραύσματα εἶναι ὡς νά ἀναμένωσι τόν τεχνίτην, ὁ ὁποῖος θά τά τοποθετήσῃ εἰς τό ἀνάλογον μνημεῖον, πού ἐναγωνίως τά ἀναμένει.
Ἀφήνεσαι εἰς τάς χιλίας σοβαράς σκέψεις πού σοῦ δημιουργοῦνται διά τά ἐρείπια τῶν χρόνων πού παρῆλθον καί παραμένουσιν ὡς μεγαλειώδεις μάρτυρες τῶν ἐνδόξων παρελθόντων αἰώνων. Εἶναι ὃλα τόσον γαλήνια, ὡς ὁ γαλάζιος οὐρανός ὑπεράνω τῶν κεφαλῶν μας, πλημμυρισμένα μέ ἓν φῶς ἁρμονίας καί ἁγνότητος καί ὑψωνόμενα, ὃπως τό βάθρον τῆς Ἀκροπόλεως, πού φαίνεται νά ὑπερίπταται τῆς γῆς. «Οὐδόλως αἰσθάνομαι ἐδῶ τήν λύπην, γράφει ὁ Λαμαρτῖνος. Ἡ ψυχή μου εἶναι ἀνάλαφρος. Ἡ σκέψις μου ἐναγκαλίζεται τήν τάξιν τῶν θείων ἐπιθυμιῶν καί τῆς μοίρας τῶν ἀνθρώπων. Θαυμάζω πῶς ἐπετράπη εἰς τόν ἂνθρωπον νά ἀνέλθη εἰς τάς τέχνας τόσον ὑψηλά ἐν τῷ μέσῳ ἑνός ὑλιστικοῦ πολιτισμοῦ. Πῶς ἡ ὓπαρξις τοῦ ἑνός καί μόνον Θεοῦ, τήν ὁποίαν ἀνεγνώρισε καί ὁ Σωκράτης εἰς αὐτούς ἀκριβῶς τούς τόπους, ἒθεσεν εἰς δευτέραν μοῖραν ὃλας ἐκείνας τάς ἂλλας θρησκείας τῶν πρώτων χρόνων τῆς ἀνθρωπότητος, ἀποβάλλουσαι τάς προκαταλήψεις τῶν σκοτεινῶν ἐκείνων χρόνων καί ἀσπαζόμεναι τήν μεγάλην ἰδέαν τοῦ ἑνός καί μοναδικοῦ Θεοῦ πού προώθησεν ἐπί τῆς Γῆς ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστός καί ἡ ὁποία ἀπεδείχθη διά τῆς κρίσεως καί ἐλατρεύθη διά τῆς ἀρετῆς τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ἰδέα τοῦ μοναδικοῦ Θεοῦ ἀξίζει πολύ περισσότερον ἀπό ὃλους τούς ναούς, διότι ὃλη ἡ φύσις εἶναι ὁ ναός πού λατρεύει τόν μοναδικόν Θεόν.
Κλείων τό θέμα τῆς Ἀκροπόλεως καί τοῦ Παρθενῶνος σημειώνω τό κάτωθι: Εἰλικρινῶς πιστεύω ὃτι ὁ ἐπισκέπτης τῆς Ἀκροπόλεως καί τοῦ Παρθενῶνος διά νά ἀντιληφθῇ τό ΜΕΓΑΛΕΙΟΝ τό ὁποῖον κρύβει ὁ Ναός τῶν Ναῶν – ὁ Παρθενών θά πρέπῃ πρῶτον νά ἒχῃ ἀναγνώσει πολύ προσεκτικά τήν ἀπαράμιλλον ἀνάλυσιν τῆς ἱερότητος τοῦ χώρου ὑπό τοῦ Alphonse de Lamartine.
Τήν 22αν Αὐγούστου, 1832, δυστυχῶς ἡ ὑγεία τῆς Julia εἶχε καί πάλιν ἐπιδεινωθῆ. Μέ βαρεῖαν καρδίαν ἐκείνην τήν ἡμέραν ἐπεσκέφθη ὁ Λαμαρτῖνος τόν ναόν τοῦ Ὀλυμπίου Διός καί τό Στάδιον. Ἐπίομεν καί τό λασπῶδες καί ἀπαίσιον ὓδωρ τοῦ ποταμοῦ Ἰλυσσοῦ. Ὁλόγυρα τῶν Ἀθηνῶν ἐβασίλευε παντοῦ ἡ ξηρασία καί ἡ γύμνια τῆς περιοχῆς. Τήν ἑπομένην 23ην Αὐγούστου 1832 ἀνεχωρήσαμεν τό βράδυ πρός τόν Πειραιᾶ, ὃπου μᾶς ἀνέμενε τό πολεμικόν πλοῖον « Le Génie » τοῦ πλοιάρχου Cunéο d’Ornano διά νά μᾶς συνοδεύσῃ εἰς τό ταξείδιόν μας πρός Ῥόδον. Ἡ αὐγή εἰς τόν Πειραιᾶ ἀνάμεσα εἰς τάς ἐλαίας ἦτο ὡραιοτάτη. Ἀναχωροῦντες ἀπό τόν Πειραιᾶ εἲχομεν οὒριον ἂνεμον καί ἐντός τριῶν ὡρῶν ἐπλέομεν ἒναντι τοῦ Ἀκρωτηρίου τοῦ Σουνίου, ἀπ’ ὃπου διεκρίνοντο εὐκρινῶς αἱ κολῶναι τοῦ Ναοῦ τοῦ Ποσειδῶνος, ὃπου «ὁ Πλάτων ἒκλινεν εἰς ὃλας τάς πτώσεις του τό ῥῆμα τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας,» (δηλ. ἐννοεῖ ὁ Λαμαρτῖνος τό ῥῆμα φιλοσοφῶ εἰς ὃλας τάς σημασίας καί ἐκφάνσεις του) καί «τοῦ ὁποίου (Πλάτωνος) θά ἢμην, γράφει ὁ Λαμαρτῖνος, ἐκ τῶν πρώτων μαθητῶν του, ἐάν δέν ὑπῆρχεν ὁ Ἰησοῦς Χριστός μέ τήν ὁμιλίαν Του, τήν ζωήν Του, τό μαρτύριόν Του καί τήν συγχώρεσίν Του πρός ὃλους ἀποθνήσκων ἐπί τοῦ Σταυροῦ».
Διῆλθον ἀπό τάς νήσους τῶν Κυκλάδων καί μετά τῶν Δωδεκανήσων καί ἀπό τό πλοῖόν των τήν πρωΐαν τῆς 27ης Αὐγούστου, 1832, ἒβλεπον τούς ὡραιοτάτους κήπους καί τά ὡραῖα σπιτάκια τῆς Ῥόδου. Συνεχίζοντες τόν πλοῦν των τήν ἑπομένην εἶχον καί πάλιν ἢρεμον θάλασσαν. Ὃμως προχωροῦντες, πρός τό ἀπόγευμα, ἢρχισαν νά τούς ἒρχωνται ἀπό τά δυτικά μεγάλα κύματα πού ἐκυλοῦσαν ἐπικινδύνως κάτω ἀπό τήν πρύμνην τοῦ πλοίου των κλυδωνίζοντά μας ἐπί 3 ἡμέρας, ἂλλοτε μέν πρός τήν μίαν πλευράν τοῦ πλοίου καί ἂλλοτε πρός τήν ἂλλην. Ἦτο ἓν ἀνυπόφορον μαρτύριον, πού ὡμοίαζεν ὡς νά ἐκυλούσαμεν τόν πίθον τοῦ ᾋδου τῆς κολάσεως.
ΚΑΙ ΤΩΡΑ Η ΚΥΠΡΟΣ
ΚΥΠΡΟΣ: Τήν τετάρτην ἡμέραν ἀντελήφθησαν εἰς τό βάθος τοῦ ὁρίζοντος τήν δυτικήν ἀκτήν τῆς Κύπρου. Ἐπέρασαν μίαν ὁλόκληρον ἡμέραν πλέοντες κατά μῆκος τῆς ἀκτῆς τῆς Νήσου καί τήν πρωΐαν τῆς ἓκτης ἡμέρας ἒρριψαν ἂγκυραν εἰς τόν ὃρμον τῆς Λάρνακος.
Πρόξενος τῆς Γαλλίας εἰς τήν Κύπρον ἦτο ὁ Κος Bottu. Ἀνεγνώρισε τήν θέσιν πού ἠγκυροβόλησε τό πλοῖόν των καί τούς ἒστειλεν ἓνα ἐκπρόσωπον τοῦ Προξενείου, διά νά τούς καλέσῃ νά δεχθῶσι τήν φιλοξενίαν του καί νά μείνωσιν εἰς τήν οἰκίαν του. Ἀπεδέχθησαν τήν μεγάλην εὐγένειαν καί χειρονομίαν τοῦ κ. Bottu, ὑπό τοῦ ὁποίου ἒτυχον μιᾶς ὑπερόχου καί ἐγκαρδίου ὑποδοχῆς καί φροντίδος ὑπό τοῦ ζεύγους Bottu. «Μᾶς προσέφερον δῶρα, ἐπίομεν εὒγευστον καφέν, κρασίν τῆς Κύπρου, πού μᾶς ἐκέρασεν ὁ κ. Mathei, ὃστις ἦτο Τραπεζίτης καί εἷς τῶν μεγαλεμπόρων τῆς Νήσου. Ἐξ ἂλλου καί οἱ σύμβουλοι τοῦ κ.Bottu εἰς τό Γαλλικόν Προξενεῖον, Κοι Perthier καί Guillois, μᾶς ἐγέμιζον καί αὐτοί μέ παρομοίας περιποιήσεις.»
Εἰς τήν Λάρνακα παρέμεινον δύο ἡμέρας πρός ἀνάπαυσίν των. Ἦτο πράγματι μία μοναδική χαρά μετά τό τρικυμιῶδες ταξείδιόν των. Εἲχομεν μίαν ἀνέλπιστον ὡς καί τήν πλέον ἀξιαγάπητον φιλοξενίαν. Ὃμως αὐτή καθ’ ἑαυτή ἡ νῆσος, τήν ὁποίαν μοῦ ἐπαινοῦσαν ὃλοι ὡς μίαν ὂασιν, συγκρινομένη μέ τάς ἂλλας νήσους τῆς Μεσογείου, ἦτο τότε τό ἲδιον ἀποξηραμένη, ἂχρωμος καί γυμνή ὡς καί αἱ ἂλλαι νῆσοι τοῦ Αἰγαίου. (Σημ. ὁμιλητοῦ: Δέν πρέπει νά λησμονῇ κάποιος ὃτι ἡ περίοδος τῆς ἀφίξεως των ἦτο ἡ τελευταία ἑβδομάς τοῦ Αὐγούστου καί ὃτι ἡ Λάρνακα, ὃπου ἒμεινον ἦτο τότε μία ξηρά περιοχή τῆς Νήσου. Δι’ αὐτό καί ἡ ἂσχημη ἐντύπωσις πού τούς ἐπροξένησεν). «Ὁπωσδήποτε ἐπιστρέφοντες ἀπό τούς Ἁγίους Τόπους, γράφει ὁ Λαμαρτῖνος, θά πρέπῃ νά παραμείνωμεν περισσότερον χρόνον εἰς Κύπρον, καί νά ἐπισκεφθῶμεν τάς ἂλλας περιοχάς τῆς Νήσου διά νά τήν γνωρίσωμεν εἰς βάθος.» Διότι, ὡς λέγει, ἡ Κύπρος ἦτο μία ἀπό ἐκείνας τάς μαγευτικάς νήσους, πού ἡ Ἀρχαιότης περιέβαλε μέ ἒνα ἐκ τῶν ποιητικωτέρων πέπλων της. Δυστυχῶς μᾶς ἐπίεζε ὁ χρόνος καί ἡ συνέχισις τοῦ ταξειδίου μας πρός Συρίαν, Λίβανον καί τούς Ἁγίους Τόπους ἦτο πιεστική καί ἒτσι δέν ἠδυνήθημεν νά ἐπισκεφθῶμεν τάς περιοχάς τῆς νήσου ἐκτός τῆς Λάρνακος.
Καί συνεχίζει: «Ἡ Κύπρος εἰς τό ἐσωτερικόν της εἶναι εὒφορος εἰς ὃλην τήν ἒκτασίν της. Παρῆγε πορτοκάλια, ἐλαίας, σταφύλια, σῦκα, εἶχεν ἀμπέλια, μετάξι, βαμβάκιν, καί σακχαροκάλαμον. Κάποτε ἒτρεφε μέχρι δύο ἑκατομμύρια ἀνθρώπων. Σήμερον ὑπό τήν κατοχήν τῆς Τουρκίας ἒχει «μόλις 30.000 Ἓλληνας καί ἐλαχίστους Τούρκους.» Τίποτε δέν θά ἦτο εὐκολώτερον ἀπό τό νά ἀναλάβῃ κάποιος τήν κυριαρχίαν της. Εἷς τολμηρός πολεμιστής μέ μίαν δράκα στρατιώτας καί κάποια ἑκατομμύρια γρόσια, θά τό ἐπετύγχανεν ἂνευ ἰδιαιτέρου κόπου. Πταίει ὃμως καί ἡ Εὐρώπη! Διότι αἱ χῶραί της ἀπό ζήλειαν ἡ μία πρός τήν ἂλλην δέν συνέβαλον εἰς ἓν τοιοῦτον ἐπίτευγμα. Τοὐναντίον ἐβοήθουν τούς Τούρκους καί ἒσπειρον τήν διχόνοιαν εἰς τήν Νῆσον μεταξύ τῶν Κυπρίων.» Καί τελειώνει ἐπί λέξει: «Εἶναι κρῖμα διά τήν Εὐρώπην ἡ τοιαύτη στάσις της!» (Σημείωσις ὁμιλητοῦ: Εἶναι πολύ σοβαρά αὐτή ἡ πληροφορία πού παραθέτει ὁ Λαμαρτῖνος. Ὃτι δηλ. οἱ ἰσχυροί
Εὐρωπαῖοι λόγῳ ἀντιζηλιῶν των ἐπροτίμων νά μένῃ ἡ Χριστιανική Κύπρος ὑπόδουλος εἰς τούς ἀξέστους Τούρκους!…)
Ἐξ ἂλλου, ἒχω σημειώσει μίαν ἀντιπάθειαν πρός τόν Alphonse de Lamartine ἀπό κάποιους Κυπρίους βιογράφους του, διότι κατά τό πρῶτον αὐτό ταξείδιόν του εἰς Κύπρον, ὃπου παρέμεινε μόνον δύο ἡμέρας, ἐχαρακτήρισε τήν κατάξερον περιοχήν ἀπό ἀργιλώδη κιτρινωπά ἐδάφη πέριξ τῆς Λάρνακος, ὡς ἓν ἀποξηραμένον κέλυφος (Γαλλ. une Carcasse). Λαμβάνων κάποιος ὑπ’ ὂψιν ὃτι ἡ διήμερος ἐπίσκεψις εἰς Λάρνακα ἒλαβε χώραν τό τέλος Αὐγούστου, σχεδόν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ καταξέρου καλοκαιριοῦ, δύναται ὁ καθείς νά ἀντιληφθῇ πλήρως πῶς καί διατί ἐσχημάτισεν ὁ Λαμαρτῖνος τήν ἐντύπωσιν τοῦ ἀποξηραμένου κελύφους διά τήν περιοχήν τῆς Λάρνακος βλέπων ὁλόγυρά του τήν περιοχήν γυμνήν, κατάξηρον καί ἂνευ πρασίνου, ἡ ὁποία πράγματι ἒδιδε τήν ἐντύπωσιν ἑνός ἀποξηραμένου κελύφους. Ἡμεῖς οἱ παλαιότεροι, ἐνθυμούμεθα πολύ καλῶς τήν κατάξηρον περιοχήν τῶν λόφων γύρω ἀπό τήν Λάρνακα. Σήμερον, μετά τήν ἐπελθοῦσαν κατά τάς τελευταίας δεκαετίας δενδροφύτευσιν ὑπό τῶν προοδευτικῶν Ἐπάρχων καί Δημάρχων τῆς Λάρνακος μέ εὐδοκιμοῦντα εἰς τόν γεωλογικόν χαρακτῆρα τῆς περιοχῆς δένδρων, ἡ ὃλη ἐμφάνισις τῆς πόλεως καί τῶν γύρω λόφων ἒχουσι δραστικῶς ἀλλάξει καί πρασινίσει τήν Λάρνακα πού μᾶς εἶναι σήμερον πολύ εὐχάριστος περιοχή. Ὃμως πρέπει νά ἒχωμεν ὃλοι ὑπ’ ὂψιν μας τήν ἀρχικήν πρό 200 ἐτῶν ἐμφάνισίν της, καί νά μήν ἢμεθα ἂδικοι πρός τήν τότε ἐντύπωσιν τοῦ Λαμαρτίνου.
Ἀνεχώρησαν ἀπό τήν Κύπρον περί τό μεσονύκτιον τῆς 2ας Σεπτεμβρίου, 1832. [Οἱ φίλοι των, κ. Bottu καί κ. Perthier, παρέμεινον μαζί των εἰς τήν γέφυραν τοῦ πλοίου μέχρι τήν ὣραν τῆς ἀναχωρήσεώς των.] Φεύγοντες ἒφερον μαζί των τά ζωηρότερα αἰσθήματα τῆς μεγάλης ὑποχρεώσεώς των διά τήν τόσον φιλικήν ὑποδοχήν καί φιλοξενίαν πού τούς παρέσχον ὁ κύριος καί ἡ κυρία Bottu. «Εἶναι πράγματι, σημειώνει ὁ Λαμαρτῖνος, μοναδική ἡ μοῖρα τοῦ ταξειδιώτου: Διασπείρει παντοῦ αἰσθήματα συμπαθείας, ἀναμνήσεων, λύπης διά τόν ἀποχωρισμόν καί οὐδέποτε ἐγκαταλείπει μίαν ἀκτήν ἂνευ τῆς ἐπιθυμίας καί τῆς ἐλπίδος νά ἐπανέλθῃ, διά νά ἐπανίδῃ ἐκείνους τούς ὁποίους πρό ὀλίγων ἡμερῶν δέν ἐγνώριζε καθόλου. [Ὃταν φθάνῃ κάποιος, ὃλα τοῦ εἶναι ἀδιάφορα, ὃταν φεύγῃ αἰσθάνεται τά πάντα πού ἀφήνει ὀπίσω του νά τόν ἀκολουθῶσιν. Ἀφήνει ἐκεῖ κάτι ἀπό τήν καρδίαν του. Καί ὃταν ὁ ἂνεμος τόν φέρῃ εἰς ἂλλους ὁρίζοντας, ἐπαναλαμβάνονται τότε αἱ ἲδιαι ἀκριβῶς σκηναί καί αἱ ἲδιαι ἐντυπώσεις …»]
[Τό νά ταξειδεύῃ κάποιος σημαίνει ὃτι πολλαπλασιάζει τάς ἐντυπώσεις του διά τῆς ἀφίξεως καί τῆς ἀναχωρήσεώς του, διά τῆς εὐχαριστήσεως καί τῶν ἀποχαιρετισμῶν, πού δέν μπορεῖ νά ἒχῃ εἰς μίαν καθηστικήν ζωήν. Εἶναι τό νά ζῇς 100 φοράς εἰς ἒνα χρόνον, ἐκεῖνο πού θά ἒχῃς μίαν φοράν εἰς τήν συνήθη ζωήν σου ἐν σχέσει μέ τάς γνωριμίας, τήν ἀγάπην καί τήν ἀπωλείαν τῶν προσώπων, τά ὁποῖα ἡ Θεία Πρόνοια θά σοῦ ῥίψῃ εἰς τήν πορείαν σου. Τό νά φεύγῃς ἀπό αὐτάς τάς μακρυνάς χώρας, εἶναι ὡς νά ἀποθνήσκῃς καθώς ἡ μοῖρα δέν θά ἐπαναφέρῃ τόν ταξειδευτήν δύο φοράς εἰς αὐτάς. Τό νά ταξειδεύῃς εἶναι ὡς νά συνοψίζῃς μίαν μακράν ζωήν ἐντός ἐλαχίστου χρόνου. Εἶναι μία πολύ δυνατή ἐξάσκησις, πού ὁ ἂνθρωπος δύναται νά δώσῃ εἰς τήν καρδίαν καί τήν σκέψιν του. Ὁ φιλόσοφος, ὁ πολιτικός καί ὁ ποιητής ὀφείλουσι κατά πρῶτον νά ἒχωσι ταξειδεύσει πολύ εἰς τήν ζωήν των. Τό νά ἀλλάζῃς τόν ὁρίζοντά σου, σημαίνει νά ἀλλάζῃς τόν τρόπον τῆς σκέψεώς σου.»]
Τήν 3ην Σεπτεμβρίου ἢμεθα ἢδη ἀνοικτά εἰς τήν θάλασσαν καί τά βουνά τοῦ Ὀλύμπου, δηλ. τοῦ Τροόδους, μόλις καί διεκρίνοντο. (Ἐδῶ θά ἢθελον νά προβῶ εἰς μίαν ἀκόμη προσωπικήν παρατήρησιν, διά τήν ὀνομασίαν τῆς ὑψηλοτέρας κορυφῆς τῆς Κύπρου, τό ὂρος Ὂλυμπος. Ὑπό τῶν ξένων ἐπισκεπτῶν τῆς Κύπρου αὓτη ἀναφέρεται ὡς Ὂλυμπος κατά τάς περιόδους πρό τῆς καταλήψεως τῆς Νήσου ὑπό τῶν Ἂγγλων. Ἡ ὀνομασία Τρόοδος ἐπροωθήθη ὑπό τῶν Ἂγγλων καί ὁ λόγος εἶναι κατ’ ἐμέ αὐτονόητος: Διά νά μήν ὑπάρχῃ συνταύτισις καί σχέσις μεταξύ Ἑλλάδος καί Κύπρου καί ὃσον ἀφορᾷ τήν ὀνομασίαν τῶν δύο ἱστορικῶν ὀρέων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Εἶναι καιρός, πιστεύω, νά ἐπανέλθωμεν εἰς τήν παλαιάν ἰσχύουσαν ὀνομασίαν διά τό ὂρος Ὂλυμπος τῆς Κύπρου καί ὂχι εἰς τήν ὀνομασίαν Τρόοδος, πού μᾶς ἐπέβαλον οἱ Ἀγγλικοί σχεδιασμοί.) Ἡ θάλασσα ἦτο νήνεμος, ἐνᾧ πυκνή ὁμίχλη ἐκάλυπτεν ὁλόγυρα τόν ὁρίζοντα. Κάθε τόσον ἐφύσα μία ἀδύνατος αὒρα. Ὁ ἣλιος ἦτο πολύ βαρύς καί ζεστός καί ὃλοι ἦσαν ἐξηπλωμένοι ἐδῶ καί ἐκεῖ ἐπί τοῦ ξυλίνου πατώματος τοῦ βρικίου των, χωρίς νά μετακινῶνται καί ἐνᾧ εἰς τό μέτωπόν των ἒρρεεν ὁ ἱδρώς. Δέν εἲχομεν τήν δύναμιν νά ὁμιλήσωμεν, οὒτε καί νά διαβάσωμεν κἂν.
Τήν ἑπομένην 4ην Σεπτεμβρίου, 1832, ἐσυνεχίζετο ἡ ἰδία κατάστασις, μέ τήν θάλασσαν νά ἀχνίζῃ ἀπό τήν ζέστην. Οὐδέν φύσημα ἀνέμου διά νά διαλύσῃ τήν ὑγρασίαν καί τήν ὁμίχλην. Κάποιαν στιγμήν εἲδομεν ἓν κῦμα νά μᾶς πλησιάζῃ νωχελικά καί ἓνα ἀεράκι νά πτερουγίζῃ τά πανιά μας. ᾘσθάνθημεν μίαν μικράν φρεσκάδα νά γλιστρᾷ εἰς τό μέτωπόν μας ἀνάμεσον τῶν βρεγμένων ἀπό τόν ἱδρῶτα μαλιῶν μας. Ἀλλά μετά καί πάλιν νηνεμία. Τό νερόν πού ἐπίνομεν ἦτο ζεστόν. Κανείς μας δέν εἶχε δύναμιν διά φαγητόν. Ἐάν αὐτή ἡ κατάστασις διήρκει, γράφει ὁ Λαμαρτῖνος, εἶναι βέβαιον ὃτι δέν θά ἠδυνάμεθα νά ἀντέξωμεν. Εὐτυχῶς ὃμως πρός τό βράδυ μᾶς ἦλθεν εἷς δυνατός ἂνεμος ἀπό τόν κόλπον τῆς Ἀλεξανδρέττας, πού ἐβοήθησε πολύ εἰς τόν πλοῦν τοῦ ἱστιοφόρου μας. Ἡ θέσις μας ἦτο κάπου εἰς τό μέσον μεταξύ Κύπρου καί τῶν ἀκτῶν τῆς Συρίας. Ἐπλέομεν τώρα καί πάλιν μέ ἂνεσιν …
Καί τώρα ἡ κατά πολύ οὐσιωδεστέρα ἐπιστροφή των εἰς Κύπρον: Συμπληρώσαντες περί τούς 8 μῆνας, ἀπό τοῦ Σεπτεμβρίου 1832 μέχρι τοῦ Μαρτίου 1833, ἐπισκεπτόμενοι τήν Συρίαν, τόν Λίβανον, τήν Παλαιστίνην καί τούς Ἁγίους Τόπους, ἀνεχώρησαν ἀπό τήν Χάϊφα ἀρχίσαντες τόν πλοῦν τῆς ἐπιστροφῆς μέ κατεύθυνσιν κατά πρῶτον καί πάλιν τήν Κύπρον. Ὁ πλοῦς τῆς ἐπιστροφῆς πρός τήν Κύπρον κάθε ἂλλον παρά νήνεμος ἦτο.
Ἡ θάλασσα ἦτο πολύ φουρτουνιασμένη μέ τεράστια ἀφρισμένα κύματα πού ἐκτύπων μέ δύναμιν τήν βάρκαν, πού θά τούς μετέφερεν εἰς τό ἀναμένον αὐτούς πλοῖον εὑρισκόμενον ἐκτός τοῦ λιμένος τῆς Χάϊφα. Ἀναμένοντες ἓν κῦμα νά τούς ξεπεράσῃ, ἓν ἂλλον κατέφθανεν ὁρμητικῶς καί τούς ἐσήκωνε εἰς τήν ῥάχιν του ὡσάν φελλούς. «Μετά κατεβυθιζόμεθα, γράφει, εἰς μίαν ἂβυσσον, πού δέν ἐβλέπομεν οὒτε τό πλοῖόν μας οὒτε τήν ἀκτήν. Ὁ ἀφρός τῶν κυμάτων μᾶς ἐκάλυπτεν ὡς πέπλον βροχῆς. Ἐν τέλει κωπηλατοῦντες μέ δύναμιν ἐφθάσαμεν εἰς τό πλάϊ τοῦ ἀναμένοντος εἰς τήν ἀνοικτήν θάλασσαν ἒξωθι τοῦ λιμένος τῆς Χάϊφα πλοίου μας.»
Ὃμως δέν ἐτολμούσαμεν, συνεχίζει ὁ Λαμαρτῖνος, νά τό πλησιάσωμεν, μήπως μᾶς κτυπήσωσιν αἱ ἐξέχουσαι κεραῖαί του. Εἰς ἓν κόπασμα τῶν κυμάτων, ἐπλευρίσαμεν τό πλοῖον καί ἀνέβημεν εἰς τήν γέφυραν ἀπό τήν ῥιγμένην σκάλαν εἰς τήν πλευράν τοῦ πλοίου. Τά κύματα ἐμαίνοντο καί ὁ ἂνεμος ἐσύριζε καθ’ ὃλην τήν νύκτα. Τήν ἐπομένην ὁ καιρός ἒγινεν ἠπιώτερος, ἀλλά πρός τό βράδυ ἐπανήρχισαν τά μεγάλα κύματα, πού ἒκαμνον τό πλοῖόν των νά στενάζῃ καί πάλιν. Αὐτόν Τό πλοῖόν μας ἐβυθίζετο ἀπό τό ἓν βάραθρον τῶν κυμάτων εἰς τό ἑπόμενον καί κάθε φοράν πού ἒκλινεν πρός μίαν πλευράν τά κατάρτιά του ὡμοίαζον νά γκρεμίζωνται μέσα εἰς τήν θάλασσαν, ὡς ξεριζωμένα δένδρα. «Ὃλον τό βράδυ ἠκούομεν νά μετακινῶνται τά ἒπιπλα ἐντός τοῦ πλοίου καί νά κτυπῶσι τά ἐσωτερικά τοιχώματά του, καθώς ὁ καπετάνιος, τό προσωπικόν καί ἐγώ,» γράφει ὁ Λαμαρτῖνος, «παρεμένομεν ἂγρυπνοι μανουβράροντες διαρκῶς εἰς τήν προσπάθειάν μας νά κρατήσωμεν τό βρίκιόν μας εἰς τήν ὀρθήν πορείαν.» Ὁ Λαμαρτῖνος κατά διαστήματα κατήρχετο εἰς τήν καμπίναν των διά νά ἰδῇ πῶς ᾐσθάνετο ἡ σύζυγός του Maryanne καί διά νά τήν ἐμψυχώνῃ.
Καθώς ὁ ἂνεμος ἐφύσα πρός τήν κατεύθυνσιν τῆς Κύπρου ἐκράτησαν αὐτήν τήν πορείαν, παρ’ ὃλον ὃτι ἦσαν 80 λεύγας μακράν τῆς Μεγαλονήσου. Ὁ ἂνεμος μᾶς ἠνάγκαζε νά πλέωμεν 3 λεύγας τήν ὣραν. Ἡ σύζυγός τοῦ Λαμαρτίνου καί οἱ ἂλλοι συνεπιβάται των προσεπάθουν νά κρατήσωσι τάς δυνάμεις των κλινήρεις καί πίνοντες μερικάς γουλιάς κρύου ζωμοῦ. Ὁ Λαμαρτῖνος ἒτρωγε ξηρά μπισκόττα καί ἐκάπνιζε τήν πίπαν του, καί παρέμενον εἰς τάς θέσεις των εἰς τήν γέφυραν τοῦ πλοίου μαζί μέ τόν καπετάνιον καί τόν πλοηγόν του. Τό βράδυ ἡ θάλασσα ἠγρίευσεν ἀκόμη περισσότερον. Ὃλον τόν ὁρίζοντα τόν κατεξέσχιζον αἱ ἀστραπαί. Γύρω μας παντοῦ φωτιά. Οἱ κεραυνοί ἒπιπτον ὁλόγυρά μας. Μίαν φοράν, ἓν κολοσσιαῖον κῦμα, ἐκτύπησε μέ μεγάλην ὁρμήν τήν πλευράν τοῦ πλοίου των, τό ὁποῖον ἒκλινε καί αἱ κεραῖαι του ἐβούτηξαν εἰς τήν θάλασσαν καί τά κατάρτιά του ἐβυθίσθησαν εἰς τό κῦμα. Ὃλοι ἐξεφώνιζον πανικόβλητοι. Ἦτο ὡς νά ἐβυθίσθημεν εἰς τόν κρατῆρα ἑνός ἡφαιστείου. Ἦτο ἡ τρομακτικωτέρα καταιγίς, τήν ὁποίαν ἀντεμετωπίσαμεν καθ’ ὃλον τό ταξείδιόν μας. Εἶναι ὁλοφάνερον ὃτι θά ηὑρέθησαν εἰς παρομοίαν καταιγίδα, ὡς ἐκείνην, πού μᾶς ἒπληξε εἰς τήν Κύπρον πρό δύο μηνῶν. Εἶχε διαρκέσει 9 ἐννέα συνεχεῖς ὣρας. Τό πρωϊ ὁ οὐρανός ἦτο ὀλιγώτερον «φορτωμένος», ἀλλ’ ἡ θάλασσα ὡμοίαζε ὡσάν κοχλάζουσα λάβα. Θά ἒπρεπε νά ἢμεθα τώρα περίπου 31 λεύγας μακράν τῆς Κύπρου.
Γύρω στίς 11 π.μ. ἠρχίσαμεν νά διακρίνωμεν εἰς τό βάθος ξηράν. Ὣραν μέ τήν ὣραν ἡ ξηρά ἐγίνετο εὐκρινεστέρα. Ἦτο ἡ Λεμεσός, εἷς τῶν λιμένων τῆς Νήσου. Πλησιάζοντες ἀκόμη περισσότερον, τά κύματα εἶχον κοπάσει κάπως. Ἐπλέομεν τώρα κατά μῆκος τῆς ἀκτῆς εἰς ἀπόστασιν δύο λευγῶν ἀναζητοῦντες τόν ὃρμον τῆς Λάρνακος. Μετά τινα χρόνον εἲδομεν ἓνα μεγάλον ἀριθμόν καταρτιῶν πλοίων, τά ὁποῖα, ὡς καί ἡμεῖς, ἀνεζήτησαν καταφύγιον εἰς τήν Λάρνακα. Ὁ ἂνεμος ἦτο πολύ δυνατός, πού ῥίπτοντες τήν ἂγκυραν, ἐφοβούμεθα μήπως κόψωμεν τά συρματόσχοινα πού τήν ἐκράτουν. Ἐν τέλει ἡ ἂγκυρα συνεκρατήθη εἰς τόν βυθόν. Ἡ θάλασσα εἰς τήν ἐπιφάνειαν ἐπάφλαζε, ἀλλά πλέον τά κύματα δέν ἠδύναντο νά μᾶς θέσωσιν εἰς κίνδυνον. Ἀπό ἐκεῖ πού ἠγκυροβόλησαν, ἐφαίνοντο εὐκρινῶς αἱ οἰκίαι τῶν Εὐρωπαίων Προξένων τῆς Κύπρου, ἀπ’ ὃπου αὐτοί μᾶς ἐχαιρέτων. Βεβαίως ἐβλέπομεν καλῶς τήν βεράνταν τοῦ Γαλλικοῦ Προξενείου, ἀπ’ ὃπου ὁ φίλος μας κ. Bottu μᾶς ἐχαιρέτα. «Ἡ σύζυγός μου», γράφει ὁ Λαμαρτῖνος, «δέν ἠδύνατο χωρίς σπαραγμόν ψυχῆς νά ἐπανίδῃ αὐτήν τήν ὑπέροχον καί εὐτυχισμένην οἰκογένειαν τοῦ Κου Bottu, ὃπου εἲχομεν δεχθῆ τήν φιλοξενίαν των πρό 8μηνῶν, ὃταν ἦτο καί ἡ Maryanne τότε πολύ εὐτυχισμένη, διότι ἒζη ἀκόμη ἡ κόρη μας Julia, τήν ὁποίαν ἀπωλέσαμεν εἰς τόν Λίβανον. Κατέβησαν μέ τόν καπετάνιον εἰς τήν ξηράν ὃπου τούς ὑπεδέχθησαν ὁ Κος καί ἡ Κα Bottu, μαζί μέ τούς ἀκολούθους τοῦ Προξενείου, κκ. Perthier καί Guillois, μέ τό συγκινητικόν καλωσόρισμα καί τήν εἰλικρινῆ φιλίαν των, ἡ ὁποία τούς ἐχαρακτήριζεν ὃλους.
Ὁ Λαμαρτῖνος ἐπιστρέψας καί πάλιν εἰς Λάρνακα ἀπό τήν ἐπίσκεψίν των εἰς τούς Ἁγίους Τόπους συνήντησεν ἐκ νέου ἐκεῖ τόν Κον Mathei, τόν Ἓλληνα Τραπεζίτην καί Ἐμπορευόμενον, μέσον τοῦ ὁποίου διηυθέτησαν τήν ἀγοράν καί ἀποστολήν εἰς τό πλοῖόν των τῶν ἀναγκαίων προμηθειῶν. Εἰς αὐτάς, ἐκ μέρους του, ὁ κ. Mathei προσέθεσεν ὡς δῶρα Κυπριακόν κρασί καί πρόβατα. Καθώς περιήρχοντο τά διάφορα ἀξιοθέατα τῆς Λάρνακος, πρός τό ἀπόγευμα ἐπανήρχισεν ἡ καταιγίς καί δέν ἠδύναντο νά ἐπιστρέψωσιν εἰς τό πλοῖόν των. Κατέφυγον τότε εἰς τό Γαλλικόν Προξενεῖον, ὃπου ὁ εὐγενέστατος κ. Bottu παρεχώρησεν εἰς τόν Λαμαρτῖνον ἓν δωμάτιον διά τό βράδυ. Ἀπό τό παράθυρόν του ἒβλεπε τό πλοῖόν των εἰς τόν ὃρμον τῆς Λάρνακος, ὃπου παρέμεινεν ἡ σύζυγός του Maryanne, αὐτό νά ταρακουνιέται πέρα-δῶθε. Τό βράδυ ἡ τρικυμία ἐχειροτέρευσε καί τά κύματα ἒφθανον μέχρι τά παράθυρα τῶν παρά τήν ἀκτήν οἰκιῶν. Τήν ἑπομένην ἡμέραν ἡ τρικυμία ὑπεχώρησε κάπως «καί ἒτσι ἐπέστρεψεν, ὡς γράφει, εἰς τό πλοῖόν των. Γράφει δέ ὁ Λαμαρτίνος διά τόν κ. Bottu, «αὐτός ὁ νεαρός καί τόσον ἀξιαγάπητος Πρόξενος, ἦτο ὁ εὐγενέστερος καί ὁ πλέον φιλόξενος Πρόξενος τῆς Γαλλίας, πού συνήντησαν εἰς τήν Ἀνατολήν. Ἦτο πλήρως ἀφωσιωμένος εἰς τήν Πατρίδα μας Γαλλίαν καί εἰς τήν ἐπίσης εὐγενεστάτην σύζυγόν του καί τά δύο παιδιά των. Διατηρῶ τάς καλυτέρας τῶν ἀναμνήσεων, γράφει, καί ἀπό τάς δύο φοράς πού συνηντήθημεν καί ἐφιλοξενήθημεν ἀπό αὐτόν.»
Ἂς ἲδωμεν τώρα πῶς ἀνεμείχθη ὁ Alphonse de Lamartine εἰς τήν Ἐπανάστασιν τοῦ Μαρτίου (1833) τῶν Κυπρίων κατά τῶν Τούρκων: Ὡς γνωστόν, τόν Μάρτιον τοῦ 1833 οἱ Κύπριοι προέβησαν εἰς τήν τριπλῆν Ἐπανάστασίν των ὑπό τόν Κύπριον ἀγωνιστήν Νικόλαον Θησέως. Συγκεντρώσεις ἒγινον τότε καί εἰς τό Δάλιν, τό Σταυροβούνιον καί ἐπεξετάθησαν εἰς Λευκωσίαν. Ταὐτοχρόνως ὑπῆρξεν ἐπανάστασις καί εἰς τήν Καρπασίαν ὑπό τόν ἱερομόναχον Ἰωαννίκιον καί εἰς Πάφον ὑπό γνωστόν ἱερωμένον τῆς περιοχῆς ἀποκαλούμενον ὑπό τῶν Τούρκων Γκιαούρ Ἰμάμην (Ἓλληνα ἱερέα). Ὃμως τό ἐπίκεντρον τῶν τριῶν ἐπαναστάσεων ὑπῆρξεν ἡ ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Κοντοῦ ὑπό τήν ἡγεσίαν τοῦ Νικολάου Θησέως εἰς Λάρνακα τῆς 11ης Μαρτίου, 1833. Κατ’ αὐτήν συνεκεντρώθησαν περίπου 8000 Κυπρίων, δηλ. πέραν τοῦ 1/3 τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κύπρου!
Αἰτία τῆς Ἐπαναστάσεως τῶν Κυπρίων ἦτο νά ἐπιτύχωσι τήν ἀπελευθέρωσίν των, ὡς οἱ Ἓλληνες ἀδελφοί των εἰς Πελοπόννησον πρό 5 ἐτῶν (1828) ἀπό τόν βάρβαρον καί αἱμοσταγῆ Τουρκικόν ζυγόν. Ἡ ἀφορμή τῆς Ἐπαναστάσεως ὑπῆρξεν ἡ ἐπιβληθεῖσα ἐπί τοῦ λαοῦ δυσβάστακτος φορολογία τῶν Τούρκων κατακτητῶν. Κατά πρῶτον, διά τῆς βοηθείας τῶν Προξένων τῆς Γαλλίας, Ἑλβετίας, Δανίας καί Σουηδίας, οἱ Τοῦρκοι ἐπιέσθησαν καί ἀπέσυρον τήν βαρεῖαν φορολογίαν των, ὃμως ὁ νέος Τοῦρκος Κυβερνήτης τῆς Κύπρου, Σαΐτ Μεχμέτ, τήν ἐπανέφερεν, ὁπότε τά πλήθη τῶν Κυπρίων μέ ἀρχηγόν των τόν Νικόλαον Θησέως ἐξανέστησαν καί ἐπανεστάτησαν. Σημειωτέον ὃτι ὁ Νικόλαος Θησέως ἦτο γόνος τῆς παλαιᾶς Κυπριακῆς οἰκογενείας τῶν Θησέων. Ἦσαν δέ οἱ τρεῖς ἀδελφοί Νικόλαος, Κυπριανός καί Θεόφιλος, ἀνεψιοί τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κυρίλλου.
Κατωτέρω ἐν συντομίᾳ παρατίθεται ἡ ζωή καί ἡ πορεία τῶν Θησέων: Ὁ Νικόλαος καί ὁ ἀδελφός του Κυπριανός ἐγεννήθησαν εἰς Λάρνακα. Ἐφοίτησαν δέ εἰς τάς Κυδωνίας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἢτοι τό σημερινόν Ἀϊβαλί. Ἒπειτα ὁ Νικόλαος μετέβη εἰς Ἰταλίαν διά περαιτέρω σπουδάς εἰς τήν Λαυρεντιανήν Βιβλιοθήκην καί ἀκολούθως ἐδίδαξεν εἰς τήν Σχολήν τῆς Τεργέστης. Ἀπό τῆς 2ας Ὀκτωβρίου, 1815, εὑρίσκομεν τόν Νικόλαον Θησέως εἰς τήν Μασσαλίαν ἒχοντα Ῥωσσικήν ὑπηκοότητα νά ἐμπορεύωνται μέ τόν ἀδελφόν του Κυπριανόν εἰσαγόμενα προϊόντα ἐκ Κύπρου, ὡς οἶνον, ἒλαιον καί ἂλλα τρόφιμα, ἐπίσης βαμβάκι καί μέταξαν, ἀλλά καί ἀραβικά ἂλογα ἐκ Συρίας, πού εἰσήγαγον οἱ ἀδελφοί Θησέως εἰς Γαλλίαν μέσῳ Κύπρου.
Εἰς τάς 2 Φεβρουαρίου, 1820, ἡ ἐφημερίς Journal de Marseille εἰς ἂρθρον της ἐπῄνεσε τόν Νικόλαον Θησέως, διότι ἐπαρουσίασεν εἰς Παρισίους καί τήν Μασσαλίαν, 11 ὑπέροχα ἀραβικά ἂλογα, τά ὁποῖα εἶχεν εἰσάξει ἀπό τήν Κύπρον. Ἐκ τῆς ὡς ἂνω ἀνακοινώσεως τῆς Ἐφημερίδος τῆς Μασσαλίας, μανθάνομεν ὃτι ὁ Νικόλαος Θησέως ἒμενε κατά διαστήματα καί εἰς Παρισίους, ὃπου ἐκεῖ εἶχεν ἀναμειχθῆ εἰς τάς δραστηριοποιουμένας ἐπαναστατικάς ὀργανώσεις τῶν Ἑλλήνων, αἱ ὁποῖαι προητοίμαζον τήν ἐξέγερσιν τοῦ 1821. Μάλιστα ἦσαν εἰς τήν οἰκίαν τοῦ Νικολάου Θησέως εἰς Παρισίους, ὃπου συνηντῶντο τά μέλη τῆς εἰς τήν Γαλλίαν ἐπαναστατικῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ἑλλήνων. Ὡς ἀναφέρεται δέ εἰς τά Πρακτικά τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῆς Μασσαλίας (29/10/1820), ὁ Νικόλαος ἐπιστρέφων ἀπό τό Παρίσι εἰς Μασσαλίαν, εἶχε σταθμεύσει εἰς Λυών, ὃπου ἐκεῖ συνήντησε πολλούς Γάλλους στρατιωτικούς, τούς ὁποίους ἐνέγραψεν εἰς τόν Ἑλληνικόν στρατόν, κυρίως δέ πρώην ἀξιωματικούς τοῦ πεζικοῦ καί τοῦ ἱππικοῦ ἐκ τοῦ διαλυθέντος στρατεύματος τοῦ Μεγάλου Ναπολέοντος. Ὁ Κύπριος Νικόλαος Θησέως διά τῆς δραστηριότητός του εἶχε γίνει ὁ ἐπίσημος ἐκπρόσωπος τῆς Ἐπαναστατικῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διά τήν Εὐρώπην, βοηθῶν οὓτω τά μέγιστα εἰς τήν κατάταξιν καί ἀποστολήν τῶν Γάλλων, Ἑλβετῶν, Γερμανῶν καί Ἰταλῶν στρατιωτικῶν εἰς τόν Ἑλληνικόν στρατόν κατά τήν Ἐπανάστασιν τοῦ 1821.
Ὁ Νικόλαος Θησέως ἐξώδευσε πολύ μεγάλον μέρος τῆς περιουσίας του πρός στήριξιν κατά πρῶτον τῆς Ἑλληνικῆς καί μετά τῆς Κυπριακῆς Ἐπαναστάσεως. Ἐπίσης μεταβάς εἰς Ῥώμην συνεκέντρωσεν ἐκεῖ 11 σημαίνοντας Κυπρίους τοῦ Ἐξωτερικοῦ, μεταξύ τούτων ἦτο ὁ ἒξαρχος Ἰωαννίκιος, ὁ Τρεμιθοῦντος Σπυρίδων, ὁ ἐπίσης ἀδελφός τοῦ Νικολάου, Θεόφιλος, καί ἓτεροι 8 διαπρεπεῖς Κύπριοι διαμένοντες εἰς διαφόρους χώρας τῆς Εὐρώπῃς. Μετά τήν συνάντησίν των ἐξέδωσαν διακήρυξιν, τήν ὁποίαν ἃπαντες ὑπέγραψαν, εἰς τήν ὁποίαν ἀνεφέρετο ὃτι συμμετεῖχε καί ἡ Κύπρος εἰς τόν πανελλήνιον ἀπελευθερωτικόν ἀγῶνα τοῦ 1821. Ἐπί πλέον ἡ διακήρυξις ἐδήλου τά κάτωθι: «… Στόχος των θά ἦτο καί ἡ ἀπελευθέρωσις καί τῆς «τρισαθλίας», ὡς ἀνεφέρετο, Νήσου Κύπρου καί πάντες συνεψήφισαν ὡς ἐπίσημον ἐπίτροπον τῆς Κύπρου τόν εὐγενῆ Κύριον Νικόλαον Θησέως, ὃπως συνεργήσῃ καί ἐνεργήσῃ πληρεξουσίως πάντα ὃσα κρίνει συμφέροντα διά τήν Κύπρον καί ὃτι … δίδοται τῷ ἐπιτρόπῳ ἀπολύτως πᾶσα ἐξουσία.»
Ὁ Νικόλαος Θησέως μέ τήν ἒναρξιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 μετέβη εἰς Πελοπόννησον, ὃπου ἒλαβε μέρος εἰς πλείστας μάχας καί εἶχε γνωρισθῆ μέ τούς ἡγήτορας τῆς Ἐπαναστάσεως εἰς Πελοπόννησον Δημήτριον Ὑψηλάντην, Θεόδωρον Κολοκοτρώνην, Νικήταν Σταματελόπουλον, κ.ἂ. ἀγωνιστάς.
Μετά τήν νίκην τῶν Ἑλλήνων καί τήν Ἀνεξαρτησίαν τῆς Πελοποννήσου ἐπανῆλθεν ὁ Νικόλαος Θησέως εἰς Κύπρον, ὃπου τό ὂνομά του, τό πνεῦμά του καί ἡ δραστηριότης του συνεδέθησαν στενῶς ἐκτός ἀπό τόν κυρίως Ἑλληνισμόν καί μέ τούς ἀγῶνας τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος του Νήσου Κύπρου. Ὡς ἦτο ἀναμενόμενον δυστυχῶς ἡ Τριπλῆ Ἐπανάστασις κατά τῶν Τούρκων δέν ἐτελεσφόρησε καί ἒτσι ὁ Νικόλαος διέλυσε τήν Ἐπανάστασιν καί καθώς ὁ ἲδιος δέν ἦτο πλέον ἀσφαλής ἀπό τήν ἐκδίκησιν τῶν Τούρκων κατέφυγεν εἰς τό Προξενεῖον τῆς Γαλλίας,» δηλ. εἰς τόν κ. Bottu. Ὁ κ. Bottu τόν ἐφυγάδευσεν τόν Μάϊον τοῦ 1833 εἰς Ῥόδον ὃπου μετά τήν συνάντησίν των ἐκεῖ καί πάλιν μέ τόν Λαμαρτῖνον, ὁ Λαμαρτῖνος ἀνέλαβε νά τόν μεταφέρῃ εἰς τήν Κωνσταντινούπολιν πρός ἀποκατάστασιν τῆς κατασχεθείσης περιουσίας τῶν Θησέων ὑπό τῶν Τούρκων.
Ὃσον ἀφορᾷ τώρα τόν Λαμαρτῖνον: Κατά τήν παραμονήν του εἰς Λάρνακα δέν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὃτι ὁ Γάλλος Πρόξενος κ. Bottu ἒθεσε τούς δύο ἂνδρας εἰς ἐπαφήν καί ὁ Λαμαρτῖνος, ὡς ἂριστος γνώστης τῆς πολιτικῆς καί τῶν ἑλιγμῶν ταύτης, καθωδήγησε τόν Νικόλαον ἐπί πλείστων θεμάτων δράσεως τῶν Κυπρίων Ἐπαναστατῶν.
Πιστεύω ὃτι τό θέμα τοῦ ἣρωος τῆς Τριπλῆς Ἐπαναστάσεως τῶν Κυπρίων τῆς 11ης Μαρτίου, 1833, ὑπό τόν ἐκ Λάρνακος καταγόμενον ὁπλαρχηγόν Νικόλαον Θησέα θά πρέπῃ νά μελετηθῇ ἰδιαιτέρως εἰς Λάρνακα καί νά τιμηθῇ οὗτος δεόντως, κυρίως διότι σήμερον, ἐξ ὃσων γνωρίζω, δέν εἶναι καθόλου γνωστός, οὒτε καί τιμᾶται ὁ Νικόλαος Θησέως εἰς τήν γενέτειράν του Λάρνακα καί γενικῶς εἰς ὃλην τήν Κύπρον.
Λάμπης Κωνσταντινίδης
Τέλος 3ου μέρους (Συνεχίζεται)
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 16/10/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA