Η τραγική δολοφονία ενός δεκαπεντάχρονου από έναν δεκαεπτάχρονο συγκλόνισε δικαιολογημένα την ελληνική κοινωνία. Οι εικόνες, οι περιγραφές, οι αστυνομικές ανακοινώσεις και οι δικαστικές εξελίξεις μονοπωλούν την επικαιρότητα.
Όμως, όσο αναγκαία και αν είναι η διερεύνηση του εγκλήματος, δεν αρκεί για να κατανοήσουμε το φαινόμενο.
Η αστυνομία οφείλει να απαντήσει στο ποιος, στο πώς και στο πότε.
Η κοινωνία, όμως, οφείλει να απαντήσει στο γιατί.
Διότι η τραγωδία αυτή δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι ένας ακόμη κρίκος σε μια αλυσίδα περιστατικών που αποκαλύπτουν ότι ένα μέρος της νεολαίας αναζητεί την ταυτότητα, την αναγνώριση και την αυτοεπιβεβαίωση μέσα από τη βία, τις συμμορίες και την επιβολή.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο γιατί ένας ανήλικος σκότωσε έναν άλλον ανήλικο.
Το βαθύτερο ερώτημα είναι γιατί ολοένα περισσότεροι νέοι θεωρούν φυσιολογικό να εντάσσονται σε ομάδες που οικοδομούν την ύπαρξή τους πάνω στην αντιπαράθεση, στον φόβο και στη βία.
Εκεί ακριβώς αρχίζει μια συζήτηση που σπανίως γίνεται.
Οι αρχαίοι Έλληνες δεν αντιλαμβάνονταν την πόλη ως έναν απλό διοικητικό μηχανισμό. Η πόλις υπήρχε για να δημιουργεί πολίτες. Η παιδεία δεν περιοριζόταν στη μετάδοση γνώσεων ούτε στην επαγγελματική κατάρτιση. Σήμαινε διαμόρφωση χαρακτήρα, καλλιέργεια της αρετής, του μέτρου, της ευθύνης και της συμμετοχής στα κοινά.
Ο Αριστοτέλης διατύπωσε μια από τις βαθύτερες πολιτικές αλήθειες όλων των εποχών: σκοπός της πόλεως δεν είναι απλώς να εξασφαλίζει ότι οι άνθρωποι ζουν, αλλά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να ζουν εὖ, δηλαδή με ποιότητα, αρετή και ολοκλήρωση.
Η παρατήρηση αυτή παραμένει επίκαιρη ύστερα από είκοσι τέσσερις αιώνες.
Η νέα γενιά διαθέτει ίσως περισσότερες πληροφορίες από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά στην ιστορία. Δεν διαθέτει όμως περισσότερους λόγους να πιστεύει σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό της.
Η εποχή μας προσφέρει εικόνες επιτυχίας, όχι πρότυπα.
Προσφέρει κατανάλωση, όχι σκοπό.
Προσφέρει ατομική προβολή, όχι συλλογικό όραμα.
Ο νέος άνθρωπος, όμως, δεν παύει ποτέ να αναζητεί έναν σκοπό. Είναι στη φύση της νεότητας να αναζητεί την υπέρβαση, την αναγνώριση, τη συμμετοχή σε κάτι που ξεπερνά το άτομο. Όταν η κοινωνία δεν του προσφέρει δημιουργικούς στόχους, θα δημιουργήσει μόνος του υποκατάστατα.
Η συμμορία γίνεται μια ψεύτικη κοινότητα.
Η βία μετατρέπεται σε δοκιμασία.
Η επιβολή στον άλλον παρουσιάζεται ως απόδειξη αξίας.
Το μαχαίρι γίνεται σύμβολο δύναμης εκεί όπου έχει χαθεί η δύναμη της προσωπικότητας.
Η ανθρώπινη φύση δεν αντέχει το κενό.
Εκεί όπου απουσιάζει το ιδανικό, εμφανίζεται το είδωλο.
Εκεί όπου απουσιάζει η δημιουργία, εισβάλλει η καταστροφή.
Εκεί όπου απουσιάζει η κοινότητα, γεννιέται η συμμορία.
Ασφαλώς, κάθε εγκληματική πράξη αποτελεί προσωπική επιλογή και προσωπική ευθύνη. Κανένα κοινωνικό περιβάλλον δεν απαλλάσσει τον δράστη από τις συνέπειες των πράξεών του.
Αυτό, όμως, δεν απαλλάσσει ούτε την Πολιτεία από τις δικές της ευθύνες.
Διότι η αποστολή της δεν εξαντλείται στην αστυνόμευση ούτε στην επιβολή ποινών.
Η πραγματική επιτυχία μιας Πολιτείας δεν μετριέται από τον αριθμό των συλλήψεων ούτε από το ύψος των ποινών. Μετριέται από το πόσοι νέοι δεν θα χρειαστεί ποτέ να φθάσουν μπροστά σε έναν δικαστή. Και αυτό επιτυγχάνεται μόνο όταν προηγείται η παιδεία.
Όχι η παιδεία ως συσσώρευση γνώσεων.
Η παιδεία ως καλλιέργεια χαρακτήρα.
Ως δημιουργία προτύπων.
Ως καλλιέργεια της ευθύνης, της αυτοπειθαρχίας και της κοινωνικής συνείδησης.
Σήμερα η Πολιτεία μοιάζει να λειτουργεί περισσότερο ως διαχειριστής των συνεπειών παρά ως δημιουργός των προϋποθέσεων μιας υγιούς κοινωνίας. Παρεμβαίνει όταν η κρίση έχει ήδη εκδηλωθεί, ενώ η πρόληψη απαιτεί μακρόχρονη επένδυση στην παιδεία, στον πολιτισμό, στον αθλητισμό, στην οικογένεια, στις τοπικές κοινότητες, στη συμμετοχή των νέων σε συλλογικές δημιουργικές δράσεις.
Η δολοφονία του δεκαπεντάχρονου δεν είναι μόνο ένα αστυνομικό γεγονός.
Είναι ένας καθρέφτης.
Αν μέσα του δούμε μόνο τον δράστη, θα έχουμε χάσει το ουσιαστικότερο μέρος της εικόνας.
Μέσα του αντανακλάται μια κοινωνία που δυσκολεύεται να εμπνεύσει τη νέα της γενιά. Και όταν μια κοινωνία παύει να εμπνέει, αργά ή γρήγορα θα αναγκαστεί να καταστέλλει. Η ιστορία μάς διδάσκει ότι οι μεγάλες πολιτείες δεν οικοδομήθηκαν επειδή διέθεταν ισχυρότερες φυλακές. Οικοδομήθηκαν επειδή διαμόρφωναν καλύτερους πολίτες.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα που πρέπει να μας απασχολήσει δεν είναι πόσο αυστηρότερες θα γίνουν οι ποινές. Αλλά πώς θα ξαναγίνει η παιδεία η μεγάλη προτεραιότητα και ευθύνη της Πολιτείας, της οικογένειας, του σχολείου, της κοινωνίας των πολιτών -αθλητισμός, πολιτισμός, εθελοντισμός, τοπικές κοινότητες.
Γιατί μόνο τότε οι συμμορίες θα πάψουν να μοιάζουν, στα μάτια κάποιων νέων, ως ο μόνος δρόμος για να αποκτήσουν ταυτότητα, δύναμη και αναγνώριση.
Οι συμμορίες δεν είναι το αντίθετο της κοινωνίας. Είναι το αποτέλεσμα μιας κοινωνίας που εγκατέλειψε το καθήκον να διαμορφώνει πολίτες.
Κάθε συμμορία είναι μια αποτυχία της παιδείας πριν γίνει μια υπόθεση της Αστυνομίας.
Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος
Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 30/6/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA