Αναλυτές περιγράφουν τα στενά ως το «σπαθί που έβγαλε από τη θήκη του» το Ιράν έναντι των ΗΠΑ και ως ένα «χρυσό, ανεκτίμητο πλεονέκτημα που έχει τις ρίζες του στη γεωγραφία του Ιράν – ένα πλεονέκτημα που ο κόσμος δεν μπορεί να του το αφαιρέσει». Και το Ιράν «προετοιμαζόταν για χρόνια για ένα σενάριο που αφορούσε το κλείσιμο του Ορμούζ, σχεδιάζοντας κάθε βήμα».
Μια προειδοποίηση του Ρώσου πρώην προέδρου Ντμίτρι Μεντβέντεφ αντικατοπτρίζει τους φόβους μεταξύ των χωρών του Κόλπου ότι το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ μπορεί να είναι το μέγιστο που μπορούν να επιτύχουν οι συνομιλίες Ιράν-ΗΠΑ, αποτυγχάνοντας στο στόχο για μια ευρύτερη αποκλιμάκωση που θεωρούν ζωτικής σημασίας.
Αξιωματούχοι και αναλυτές αναμένουν ότι ο επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων, που αναμένεται στην Ισλαμαμπάντ, θα επικεντρωθεί ολοένα και περισσότερο όχι στο πυραυλικό σύστημα της χώρας και στην στήριξη στους συμμάχους του Ιράν όπως Χεζμπολάχ, Χούθι και Χαμάς αλλά στα όρια εμπλουτισμού ουρανίου και στον τρόπο χειρισμού της επιρροής του Ιράν στο Στενό, την πιο κρίσιμη οδό μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.
Αξιωματούχοι χωρών του Κόλπου προειδοποιούν ότι η προσέγγιση αυτή ενέχει τον κίνδυνο να εδραιώσει την επιρροή του Ιράν στις ενεργειακές προμήθειες της Μέσης Ανατολής, διαχειριζόμενοι αντί να αποδυναμώνουν την πίεσή του, δίνοντας προτεραιότητα στην παγκόσμια οικονομική σταθερότητα, ακόμη και αφήνοντας τις χώρες που υφίστανται τις συνέπειες από το νέο σκηνικό που έχει διαμορφθωθεί, εκτός της επίσημης λήψης αποφάσεων.
Πηγές του Κόλπου αναφέρουν ότι η διπλωματία ΗΠΑ-Ιράν επικεντρώνεται πλέον λιγότερο στην ανάσχεση του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν και περισσότερο στα επίπεδα εμπλουτισμού ουρανίου και στην σιωπηρή αποδοχή της πίεσής της Τεχεράνης στο Ορμούζ, από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου.
Παρόλο που οι διαπραγματεύσεις παραμένουν σε αδιέξοδο σχετικά με τον εμπλουτισμό, με το Ιράν να απορρίπτει τόσο τον μηδενικό εμπλουτισμό όσο και τις απαιτήσεις να στείλει τα αποθέματά του στο εξωτερικό, αξιωματούχοι του Κόλπου λένε ότι η ίδια η μετατόπιση των προτεραιοτήτων είναι ανησυχητική.
«Στο τέλος της ημέρας, το Ορμούζ θα είναι η κόκκινη γραμμή», δήλωσε μια πηγή του Κόλπου κοντά σε κυβερνητικούς κύκλους. «Δεν ήταν πρόβλημα πριν. Τώρα είναι. Οι στόχοι έχουν μετακινηθεί».
Δεν υπήρξε άμεση απάντηση από τις αραβικές κυβερνήσεις του Κόλπου σε αιτήματα για σχόλια σχετικά με τα ζητήματα που εγείρονται σε αυτό το άρθρο.
Οι απειλές του Ιράν κατά της ναυτιλίας του Κόλπου κατά τη διάρκεια του πολέμου έχουν σπάσει μακροχρόνια ταμπού γύρω από το Στενό, καθιστώντας τη διατάραξή του καθεστώτος που ήταν σε ισχύ μέχρι τώρα ένα ρεαλιστικό μοχλό στις διαπραγματεύσεις για πρώτη φορά.
Ο κεντρικός ρόλος του Ορμούζ διατυπώθηκε απερίφραστα από τον Μεντβέντεφ, αναπληρωτή πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας, σε μια ανάρτηση στο X στις 8 Απριλίου. «Δεν είναι σαφές πώς θα εξελιχθεί η εκεχειρία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης», δήλωσε ο Μεντβέντεφ. «Αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο – το Ιράν έχει δοκιμάσει τα πυρηνικά του όπλα. Ονομάζεται Στενό του Ορμούζ. Οι δυνατότητες του είναι ανεξάντλητες». Το σχόλιο παρουσίασε το Ορμούζ ως μοχλό που επιτρέπει στο Ιράν να αυξήσει το κόστος και να διαμορφώσει νέους κανόνες.
Το Ορμούζ είναι ένα «χρυσό πλεονέκτημα»
Ιρανοί αξιωματούχοι ασφαλείας συμμερίζονται κατ’ ιδίαν την άποψη αυτή, περιγράφοντας το Στενό όχι ως ενδεχόμενο αλλά ως ένα μέσο αποτροπής που είχε προετοιμαστεί εδώ και καιρό.
«Το Ιράν προετοιμαζόταν για χρόνια για ένα σενάριο που αφορούσε το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, σχεδιάζοντας κάθε βήμα», δήλωσε ανώτερη ιρανική πηγή ασφαλείας. «Σήμερα είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία του Ιράν – μια μορφή γεωγραφικής μόχλευσης που χρησιμεύει ως ισχυρό αποτρεπτικό μέσο».
Η πηγή περιέγραψε το Στενό ως ένα «χρυσό, ανεκτίμητο πλεονέκτημα που έχει τις ρίζες του στη γεωγραφία του Ιράν – ένα πλεονέκτημα που ο κόσμος δεν μπορεί να του το αφαιρέσει ακριβώς επειδή πηγάζει από την τοποθεσία του Ιράν».
Μια δεύτερη ιρανική πηγή, κοντά στους Φρουρούς της Επανάστασης, προχώρησε περαιτέρω, υπονοώντας ότι ένα μακροχρόνιο ταμπού γύρω από τη χρήση του Ορμούζ είχε πλέον σπάσει. Αυτή η πηγή περιέγραψε το Ορμούζ ως ένα σπαθί «βγαλμένο από τη θήκη του» που οι ΗΠΑ και τα περιφερειακά κράτη δεν μπορούσαν να αγνοήσουν, παρέχοντας στην περιοχή πλεονεκτήματα έναντι εξωτερικών δυνάμεων.
Αυτό που ανησυχεί περισσότερο τα αραβικά κράτη του Κόλπου, λένε οι αναλυτές, είναι ότι ενώ οι ιρανικοί πύραυλοι, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι σύμμαχοί του έχουν επανειλημμένα επιτεθεί στην περιοχή τους, οι διαπραγματεύσεις πλαισιώνονται ολοένα και περισσότερο σχεδόν αποκλειστικά γύρω από το Ορμούζ λόγω του παγκόσμιου οικονομικού αντίκτυπου, περιθωριοποιώντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια του Κόλπου.
Στην ουσία της, η διαμάχη για το Ορμούζ δεν αφορά τόσο το ποιος ελέγχει το Στενό όσο το ποιος ορίζει τους κανόνες διέλευσης, λένε πηγές του Κόλπου, αντανακλώντας μια ευρύτερη μετατόπιση από τους σταθερούς διεθνείς κανόνες προς τις ρυθμίσεις που βασίζονται στην ισχύ.
Αυτό, δήλωσε η Εμπτεσάμ Αλ-Κέτμπι, πρόεδρος του Κέντρου Πολιτικής των Εμιράτων, αποκαλύπτει μια ανισορροπία μεταξύ εκείνων που ορίζουν τους κανόνες και εκείνων που υφίστανται τις συνέπειες όταν παραβιάζονται οι κανόνες.
«Αυτό που διαμορφώνεται σήμερα δεν είναι μια ιστορική διευθέτηση», δήλωσε η Αλ-Κέτμπι στο Reuters, «αλλά μια σκόπιμη μηχανική βιώσιμης σύγκρουσης». «Ποιος υποφέρει από πυραύλους και πληρεξούσιους;» πρόσθεσε. «Το Ισραήλ, και συγκεκριμένα τα κράτη του Κόλπου. Αυτό που θα ήταν καλή συμφωνία για εμάς είναι (να αντιμετωπίσουμε) πυραύλους, πληρεξούσιους – και το Ορμούζ. Και φαίνεται ότι δεν νοιάζονται για τους πυραύλους ή τους πληρεξούσιους».
Προσοχή στην άρση των κυρώσεων
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια τέτοια προσέγγιση στις συνομιλίες δεν θα επιλύσει τόσο τις εντάσεις όσο θα τις σταθεροποιήσει σε διαχειρίσιμα επίπεδα, ένα αποτέλεσμα που μπορεί να βολεύει την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, αλλά κινδυνεύει να εδραιώσει την αστάθεια για τα κράτη του Κόλπου που ζουν υπό την απειλή των πυραύλων.
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έχει ήδη αφήσει τις οικονομίες του Κόλπου να απορροφούν τις επιπτώσεις, από επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έως την αύξηση του κόστους εξαγωγών και ασφάλισης. Οι εναλλακτικές οδοί εξαγωγών αυξάνουν το κόστος και παραμένουν εκτεθειμένες στις ίδιες ιρανικές πυραυλικές απειλές.
Διπλωμάτες λένε ότι αξιωματούχοι του Κόλπου έχουν προτρέψει την Ουάσινγκτον να μην άρει πλήρως τις κυρώσεις, υποστηρίζοντας μια σταδιακή προσέγγιση για να δοκιμαστεί η συμπεριφορά του Ιράν.
Λένε ότι οι βασικές απειλές παραμένουν ανεξέλεγκτες, ιδίως οι πύραυλοι που μπορούν να χτυπήσουν πρωτεύουσες του Κόλπου και οι ένοπλοι πληρεξούσιοι του Ιράν που χρησιμοποιούνται ως επεκτάσεις του ιρανικού κράτους.
Σε όλο τον Αραβικό Κόλπο, το κλίμα απέναντι στην Ουάσινγκτον κυμαίνεται από μία ήσυχη δυσαρέσκεια έως αυξανόμενη απογοήτευση και σύγχυση σχετικά με τη μονομερή λήψη αποφάσεων από τις ΗΠΑ. Ο Αμπντουλαζίζ Σαγκερ, πρόεδρος του Κέντρου Έρευνας του Κόλπου με έδρα τη Σαουδική Αραβία, δήλωσε ότι η αντιμετώπιση του ζητήματος του Ιράν απαιτεί «μια διαφορετική προσέγγιση».
«Οι ΗΠΑ αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της περιφερειακής ασφάλειας…» πρόσθεσε. «Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ενεργούμε μονομερώς — να ενεργούμε πλήρως χωρίς να εμπλέκουμε την περιοχή».
Ενώ οι ηγέτες του Κόλπου εκνευρίζονται που μένουν στο περιθώριο, παραδέχονται κατ’ ιδίαν και δημόσια ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ συνεχίζουν να διαμορφώνουν τα αποτελέσματα μέσω της απαράμιλλης ανωτερότητάς τους.
Ο ακαδημαϊκός των ΗΑΕ Αμπντουλχαλέγκ Αμπντουλά δήλωσε ότι τα αραβικά κράτη του Κόλπου επέζησαν από τον πόλεμο σε μεγάλο βαθμό χάρη στις δικές τους άμυνες και τα εξελιγμένα όπλα που προμήθευσαν οι ΗΠΑ, όπως τα συστήματα αεράμυνας THAAD και Patriot.
Το κόστος της εξάρτησης από έναν και μόνο «εξωτερικό προστάτη»
Ωστόσο, ενώ οι ΗΠΑ είναι απαραίτητες είναι επίσιης και ασταθεις λέει ο Αμπντουλά επικαλούμενος αυτό που αποκάλεσε υποτίμηση της πιθανότητας αντιπαράθεσης για το Ορμούζ.
Οι ΗΠΑ έχουν επανειλημμένα δεσμευτεί να υπερασπιστούν τους συμμάχους τους στον Κόλπο κατά τη διάρκεια του πολέμου μέσω της συνεργασίας στην αεροπορική και πυραυλική άμυνα, της ναυτικής ασφάλειας και της προστασίας κρίσιμων υποδομών.
Ένα από τα μαθήματα του πολέμου, λένε τα κράτη του Κόλπου, είναι το όριο της εξάρτησης από έναν μόνο εξωτερικό προστάτη, δήλωσε ο Μοχάμεντ Μπαχαρούν, διευθυντής του ερευνητικού κέντρου B’huth με έδρα το Ντουμπάι.
Οι ηγέτες των αραβικών χωρών του Κόλπου λένε ότι έχουν προειδοποιήσει εδώ και καιρό την Ουάσινγκτον για σύγκρουση με το Ιράν, ωστόσο έχουν παραμείνει δημόσια σιωπηλοί από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος.
Η αυτοσυγκράτηση αντανακλά όχι μόνο τη διπλωματία αλλά και την αβεβαιότητα σχετικά με μια σύγκρουση που πληρώνουν σε οικονομικές ζημιές και αμυντικό κόστος, αλλά δεν ελέγχουν. Τώρα, καθώς η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη διαπραγματεύονται, αξιωματούχοι του Κόλπου υποστηρίζουν ότι ο αποκλεισμός τους από τις συνομιλίες δεν είναι πλέον περιφερειακό ζήτημα αλλά παγκόσμιο, δεδομένης της διεθνούς σημασίας του Ορμούζ.
ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 21/4/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA