Σύμφωνα με ανάρτηση του αμερικανικού Υπουργείο Εξωτερικών στο «Χ», οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη αποτελούν οργανικά μέρη ενός κοινού οικοδομήματος με ρίζες χιλιετιών, το οποίο ξεκινά από την Αθήνα για να φτάσει έως τη σύγχρονη Αμερική.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υποστήριξε ότι:
Ο Δυτικός Πολιτισμός οφείλει να αποδεχθεί και να τιμήσει την ευγενή κληρονομιά του.
Η επιστροφή στις αξίες αυτές θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την ανακοπή της διαγραφόμενης παρακμής του.
Η ανάρτηση:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη ανήκουν σε έναν πολιτισμό που εκτείνεται σε ηπείρους, διέσχισε ωκεανούς και επιβίωσε για χιλιετίες: από την Αθήνα και τη Ρώμη, έως την Αμερική.
»Ο Δυτικός Πολιτισμός οφείλει να ενστερνιστεί την ευγενή κληρονομιά του, εάν επιθυμεί να αναστρέψει την πορεία της παρακμής του».
Η «ευγενής κληρονομιά»
Η αναφορά του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στην «ευγενή κληρονομιά» (noble legacy) δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική αναδρομή, αλλά μια γεωπολιτική δήλωση με συγκεκριμένες προεκτάσεις.
Διακρίνονται τα εξής επίπεδα στη στρατηγική αυτή ρητορική:
1. Η ιδεολογική συνοχή της Δύσης
Η επίκληση του άξονα Αθήνα-Ρώμη-Αμερική λειτουργεί ως «συνεκτική ουσία» για το ΝΑΤΟ και τις ευρωατλαντικές σχέσεις.
Σε μια εποχή που η Δύση αμφισβητείται από αναδυόμενες δυνάμεις (όπως η Κίνα ή η Ρωσία), η Ουάσιγκτον επιχειρεί να υπενθυμίσει στους συμμάχους της ότι δεν τους ενώνουν μόνο τα οικονομικά συμφέροντα, αλλά μια κοινή πολιτισμική ταυτότητα που βασίζεται στη Δημοκρατία και το Κράτος Δικαίου.
2. Η «παρακμή» ως κίνητρο συσπείρωσης
Η παραδοχή περί «παρακμής» στην ανάρτηση είναι ασυνήθιστα ωμή για τη διπλωματική γλώσσα.
Εσωτερικό μέτωπο: Απευθύνεται σε ένα ακροατήριο που ανησυχεί για την απώλεια των παραδοσιακών αξιών.
Εξωτερικό μέτωπο: Λειτουργεί ως κάλεσμα για μια «πολιτισμική αντεπίθεση», υπονοώντας ότι η ισχύς της Δύσης πηγάζει από την πνευματική της υπεροχή και όχι μόνο από τα όπλα της.
3. Η Αθήνα ως το «ηθικό οπλοστάσιο»
Η ρητή αναφορά στην Αθήνα τοποθετεί την Ελλάδα στο επίκεντρο του δυτικού αφηγήματος.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναγνωρίζει -αυτό που η ιστορία και η φιλοσοφία μαρτυρούν- την Ελλάδα ως μήτρα και γενέτειρα του δυτικού πολιτισμού.
Αθήνα: Δημοκρατία και ορθός λόγος, νομιμοποίηση της δυτικής διακυβέρνησης.
Ρώμη: Δίκαιο και διοίκηση, έμφαση στη θεσμική σταθερότητα και την τάξη.
Ευγενής Κληρονομιά: Διαφωτισμός και ανθρωπισμός, αντιδιαστολή με αυταρχικά καθεστώτα.
Αυτή η ρητορική φαίνεται να επιδιώκει την αναζωπύρωση ενός «πατριωτικού ανθρωπισμού» που συνδέει την εθνική ανεξαρτησία με τις οικουμενικές αξίες του ελληνικού πνεύματος.
****************
Η πρόσφατη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τη συνέχεια του Δυτικού Πολιτισμού -από την Αθήνα και τη Ρώμη έως την Αμερική- δεν αποτελεί μια απλή ιστορική αναδρομή. Στο πλαίσιο της σύγχρονης διπλωματίας, η αναφορά αυτή σηματοδοτεί μια στρατηγική στροφή προς την ιδεολογική επανασυσπείρωση της Δύσης, με την Ελλάδα να ανακτά τον ρόλο του «ηθικού και πνευματικού θεμελίου».
Η Ελλάδα ως γέφυρα και θεμέλιο
Για την ελληνική διπλωματία, η ρητή αναφορά στην Αθήνα ως αφετηρία του κοινού πολιτισμικού οικοδομήματος προσφέρει ένα ισχυρό πλεονέκτημα.
Η χώρα δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ένας στρατηγικός κόμβος στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο -όπως αντιλαμάβεται/νομίζει ο Μητσοτάκης και η αυλή ανίδεων «εκσυγχρονιστών» του Μαξίμου- δηλώνεται για μία ακόμη φορά σε θεματοφύλακα των αξιών που η Ουάσιγκτον θεωρεί απαραίτητες για την ανακοπή της δυτικής παρακμής.
Διπλωματικά και ιστορικά συμπεράσματα
Από τον Διαφωτισμό στη σύγχρονη δημοκρατία: Η επίκληση της «ευγενούς κληρονομιάς» συνδέει άμεσα τις αρχές του Διαφωτισμού -την ελευθερία, την ισότητα και τον ορθό λόγο- με την εθνική ανεξαρτησία και τη λαϊκή κυριαρχία.
Απάντηση στον αυταρχισμό: Η ανάδειξη της κλασικής Αθήνας ως προτύπου λειτουργεί ως αντιδιαστολή προς τα αυταρχικά μοντέλα διακυβέρνησης που αναδύονται στην Ανατολή.
Η Δύση επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την ισχύ της όχι μόνο μέσω της οικονομίας, αλλά μέσω της πολιτισμικής υπεροχής.
Κοινωνική Δικαιοσύνη και Δημοκρατία: Η αναφορά στην κληρονομιά αυτή υπονοεί την ανάγκη για εσωτερική αναγέννηση των δυτικών κοινωνιών. Η επιστροφή στις αξίες της δικαιοσύνης και της δημοκρατικής συμμετοχής προβάλλεται ως το μοναδικό «αντίδοτο» στην κοινωνική αποσύνθεση.
Η Γεωπολιτική των Αξιών
Στο νέο πολυπολικό περιβάλλον, η Ελλάδα καλείται να διαδραματίσει έναν ρόλο που υπερβαίνει τα στενά γεωγραφικά όρια.
Ως η αστείρευτη πηγή του δυτικού πολιτισμού τής επιτρέπει να ασκεί ήπια ισχύ (soft power), ενισχύοντας τη θέση της ως πυλώνα σταθερότητας και δημοκρατικού διαλόγου σε μια ασταθή περιοχή.
Πρέσβης
ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 18/2/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA