«Η μητέρα της Ελισάβετ Α’ ήταν αφύσικη και είχε έξι δάχτυλα στο δεξί της χέρι», έλεγαν για την άτυχη σύζυγο του Ερρίκου Η’.
Ένα πορτρέτο της Άννας Μπολέιν, της άτυχης δεύτερης συζύγου του Ερρίκου Η΄, θεωρείται πλέον ότι δημιουργήθηκε ως μια συνειδητή προσπάθεια αποκατάστασης της εικόνας της μετά τον θάνατό της, όπως αναφέρεται και σε δημοσίευμα του ARTnews.
Με τη μέθοδο της υπέρυθρης ανακλαστογραφίας -μια μη καταστροφική διαγνωστική τεχνική η οποία επιτρέπει την οπτικοποίηση κρυμμένων λεπτομερειών-, ιστορικοί και επιμελητές αποκάλυψαν στοιχεία που δείχνουν πως το έργο φιλοτεχνήθηκε, τουλάχιστον εν μέρει, προκειμένου να διαψεύσει τις φήμες ότι η Μπολέιν ήταν μάγισσα και ότι είχε έξι δάχτυλα.
Ο πίνακας εκτίθεται στο κάστρο Hever στην Αγγλία και σε αυτόν διακρίνονται καθαρά και τα δύο χέρια της Μπολέιν, το καθένα με τον κανονικό αριθμό δαχτύλων. Ωστόσο, η νέα ανάλυση αποκάλυψε ότι στο αρχικό προσχέδιο του πορτρέτου τα χέρια της δεν απεικονίζονταν καθόλου, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο άγνωστος δημιουργός του έργου παρέκκλινε σκόπιμα από το προσχέδιο προκειμένου να τα συμπεριλάβει στην τελική σύνθεση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα πορτρέτα του 16ου αιώνα, ιδιαίτερα εκείνα που απεικόνιζαν μέλη της βασιλικής οικογένειας, βασίζονταν συχνά σε «πρότυπα», δηλαδή σκίτσα που έφτιαχνε ο δημιουργός σε διά ζώσης συνατήσεις με τα πρόσωπα. Τα πρότυπα αυτά δεν χρησιμοποιούνταν μόνο από τον καλλιτέχνη που τα δημιουργούσε αρχικά, αλλά αντίγραφά τους διανέμονταν και σε άλλα εργαστήρια, ώστε να διασφαλίζεται μια ενιαία και επίσημη εικόνα του εικονιζόμενου προσώπου.
Η βασίλισσα που δεν υπήρξε ποτέ στα βασιλικά ανάκτορα
Το πορτρέτο στο Hever ενδέχεται να βασίστηκε σε ένα τέτοιο είδους αντίγραφο, αλλά να φιλοτεχνήθηκε σε μεταγενέστερο χρόνο. Ανάλυση των δακτυλίων ανάπτυξης του ξύλινου υποστρώματος από δρυ έδειξε ότι το έργο χρονολογείται γύρω στο 1583, κατά τη διάρκεια της βασιλείας της κόρης της Μπολέιν, της Ελισάβετ Α΄. Πλέον θεωρείται ότι πρόκειται για την παλαιότερη σωζόμενη απεικόνιση της και εφόσον βασίστηκε σε ένα αυθεντικό «πρότυπο», ίσως και για την πιο ακριβή.
Ο Ερρίκος Η΄ χώρισε την πρώτη του σύζυγο, Αικατερίνη της Αραγονίας, προκειμένου να παντρευτεί τη Μπολέιν, γεγονός που οδήγησε τελικά στον αφορισμό του από την Καθολική Εκκλησία και στην απαρχή της Αγγλικής Μεταρρύθμισης. Όταν όμως η Άννα δεν κατάφερε να του χαρίσει τον διάδοχο, κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία και αποκεφαλίστηκε το 1536. Στη συνέχεια, ο Ερρίκος φρόντισε να εξαφανίσει κάθε ίχνος της από τα βασιλικά ανάκτορα, συμπεριλαμβανομένων όλων των πορτρέτων που είχαν δημιουργηθεί όσο ζούσε.
Όπως αναφέρεται και στο ARTnews, μετά την άνοδο της Ελισάβετ Α’ στον θρόνο το 1558, ο Νίκολας Σάντερς, ακτιβιστής που αγωνιζόταν για την αποκατάσταση του Ρωμαιοκαθολικισμού στην Αγγλία, επιχείρησε να υπονομεύσει τη νομιμότητα της βασίλισσας γράφοντας ότι η μητέρα της ήταν «αφύσικη» και ότι είχε «έξι δάχτυλα στο δεξί της χέρι». Το συγκεκριμένο πορτρέτο φαίνεται να αποτελεί μια άμεση απάντηση σε αυτούς τους ισχυρισμούς.
«Είναι ο τρόπος της Ελισάβετ όχι μόνο να διεκδικήσει εκ νέου τη δική της νομιμότητα και καταγωγή, αλλά και να αποκαταστήσει τη νομιμότητα της μητέρας της», όπως δήλωσε στον Guardian η Κέιτ ΜακΚάφρι, βοηθός επιμελήτρια στο Hever. «Είναι αδύνατο να πούμε με βεβαιότητα ότι η ίδια η Ελισάβετ παρήγγειλε το πορτρέτο, αλλά μοιάζει υπερβολικά μεγάλη σύμπτωση για να μην αποτελεί απάντηση στις φήμες που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή».
Ο πίνακας αποτελεί μέρος της έκθεσης με τίτλο «Capturing a Queen: The Image of Anne Boleyn», η οποία θα διαρκέσει από τις 11 Φεβρουαρίου έως τις 2 Ιανουαρίου 2027 στο Hever Castle and Gardens.
Με πληροφορίες από ARTnews, The Guardian
ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 6/2/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA, Μαγδαληνή Ντούκα Μοντεσάντου