Η πολιτική πρακτική του Ντόναλντ Τραμπ συγκροτεί ένα ιδιότυπο μοντέλο άσκησης εξουσίας: προσωποκεντρικό, συγκρουσιακό και βαθιά αντιθεσμικό. Οι αποφάσεις του δεν εντάσσονται σε ένα συνεκτικό στρατηγικό σχέδιο. Δεν στηρίζονται σε θεσμούς, αλλά σε παρορμήσεις. Δεν υπακούουν σε κανόνες, αλλά σε διαθέσεις και στο «εγώ». Διαμορφώνονται από την επικοινωνιακή πίεση και την αντίληψη ότι η ισχύς δικαιολογεί τα πάντα. Ο κόσμος αντιμετωπίζεται σαν σκακιέρα χωρίς κανόνες και οι λαοί σαν πιόνια μιας προσωπικής φιλοδοξίας. Το αποτέλεσμα είναι μια εξωτερική πολιτική απρόβλεπτη, με σοβαρές συνέπειες για τη διεθνή σταθερότητα.
Από τον Καναδά έως τη Γροιλανδία, από το Μεξικό έως τη Βενεζουέλα και την Κούβα, ο Τραμπ αντιμετωπίζει τον χάρτη όχι ως σύνολο κυρίαρχων κρατών, αλλά ως πεδίο επιρροής. Τα σύνορα δεν είναι πολιτισμικές και ιστορικές γραμμές. Είναι εμπόδια προς μετακίνηση ή εκμετάλλευση. Η Ευρώπη, άλλοτε σύμμαχος, μετατρέπεται σε δύστροπο εταίρο. Το ΝΑΤΟ σε λογιστικό βάρος. Η διεθνής συνεργασία σε διαπραγμάτευση μηδενικού αθροίσματος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζεται από τον Τραμπ όχι ως στρατηγικός εταίρος, αλλά ως οικονομικός ανταγωνιστής. Η κριτική του προς το ΝΑΤΟ, οι πιέσεις για αύξηση στρατιωτικών δαπανών και η αμφισβήτηση της συλλογικής άμυνας υπονομεύουν τον πυρήνα της ευρωατλαντικής ασφάλειας. Για την Ευρώπη, το μήνυμα είναι σαφές: Η αμερικανική προστασία δεν θεωρείται δεδομένη, αλλά προϊόν διαπραγμάτευσης.
Για την Ελλάδα, αυτή η στάση δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα. Η χώρα στηρίζεται διαχρονικά στη συμμαχική συνοχή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αποδυνάμωση των συλλογικών μηχανισμών ασφάλειας ενισχύει τη λογική των διμερών πιέσεων και των συσχετισμών ισχύος.
Οι δασμοί αποτελούν βασικό εργαλείο της πολιτικής Τραμπ. Η Κίνα αναγορεύεται σε απόλυτο αντίπαλο, όχι στο όνομα μιας παγκόσμιας ισορροπίας, αλλά μιας οικονομικής σύγκρουσης τιμωρίας. Οι δασμοί λειτουργούν ως πολιτικό ρόπαλο. Δεν αποσκοπούν στη ρύθμιση, αλλά στην επίδειξη ισχύος. Η παγκόσμια οικονομία μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης χαρακωμάτων, όπου το κόστος για κοινωνίες και εργαζόμενους θεωρείται παράπλευρη απώλεια.
Οι δασμοί χρησιμοποιούνται όχι μόνο απέναντι στην Κίνα, αλλά και απέναντι στην Ευρώπη, πλήττοντας ευρωπαϊκά προϊόντα και εξαγωγικούς κλάδους. Η λογική αυτή διαρρηγνύει το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα και μετατρέπει την οικονομία σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, με περιορισμένη παραγωγική βάση και εξάρτηση από εξαγωγές, τουρισμό και διεθνές εμπόριο, μια τέτοια εξέλιξη αυξάνει την ευαλωτότητα και περιορίζει τα περιθώρια ανάπτυξης.
Στην Ανατολική Ευρώπη, ο πόλεμος δεν αντιμετωπίζεται ως ανθρώπινη τραγωδία, αλλά ως ευκαιρία πίεσης και ανταλλαγμάτων. Η Ουκρανία εμφανίζεται ως πρόβλημα κόστους και οικονομικού βάρους. Η Ρωσία ως παράγοντας που «πρέπει να ληφθεί υπόψη», όχι με βάση το διεθνές δίκαιο, αλλά τη χρησιμότητα. Η ειρήνη δεν είναι αξία. Είναι εργαλείο, αν και εφόσον εξυπηρετεί. Αυτή η προσέγγιση ανησυχεί ιδιαίτερα την Ευρώπη, καθώς ανοίγει τον δρόμο για την επιβολή τετελεσμένων μέσω ισχύος.
Για την Ελλάδα, που αντιμετωπίζει σταθερά προκλήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων, η υπονόμευση του διεθνούς δικαίου δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι υπαρξιακό ζήτημα.
Στη Γάζα και στο Ιράν, η πολιτική Τραμπ χαρακτηρίζεται από επιλεκτική ευαισθησία. Η ανθρώπινη τραγωδία υποβαθμίζεται και η ένταση χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης. Η απουσία ισορροπημένης μεσολάβησης αποσταθεροποιεί περαιτέρω μια περιοχή άμεσα συνδεδεμένη με την ασφάλεια και τη μεταναστευτική πίεση προς την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Η σκληρή μεταναστευτική πολιτική του Τραμπ, με τείχη και βάναυσες απελάσεις, νομιμοποιεί μια ρητορική που εξαπλώνεται και στην Ευρώπη. Η μετατροπή του μετανάστη σε εχθρό ενισχύει ακραίες πολιτικές φωνές και βαθαίνει τον διχασμό. Η Ελλάδα, ως χώρα πρώτης υποδοχής, βιώνει άμεσα τις συνέπειες αυτής της διεθνούς μετατόπισης προς την αποανθρωποποίηση.
Η αμφισβήτηση του ΟΗΕ και των πολυμερών μηχανισμών υπονομεύει το σύστημα συλλογικής ασφάλειας που, με όλες του τις αδυναμίες, προσφέρει σε μικρές και μεσαίες χώρες ένα πλαίσιο προστασίας. Η αποδυνάμωσή του ευνοεί τους ισχυρούς και αφήνει τους υπόλοιπους εκτεθειμένους.
Η πολιτική Τραμπ δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες. Επηρεάζει άμεσα την Ευρώπη και, κατ’ επέκταση, την Ελλάδα. Σε έναν κόσμο όπου η ισχύς επιχειρεί να αντικαταστήσει τους κανόνες, οι χώρες που στηρίζονται στο διεθνές δίκαιο και τη συνεργασία έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν. Διότι όταν ένας πρόεδρος κυβερνά με το δόγμα «ό,τι θέλει – όπου θέλει – όπως θέλει», η αστάθεια δεν μένει ποτέ εντός συνόρων.
Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος
Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης
Εστάλη στην ΟΔΥΣΣΕΙΑ, 28/1/2026 #ODUSSEIA #ODYSSEIA